Linie Nazca w Peru – tajemnicze rysunki, które widać z lotu ptaka

Każdego roku około 100 tysięcy turystów przyjeżdża do miasta Nazca znajdującego się na południu Peru, by z pokładu awionetek zobaczyć jeden z najbardziej zagadkowych zabytków świata. Na rozgrzanej, niemal pozbawionej roślinności pustyni rozciąga się ogromny system linii, trapezów i figur, z których największe mają nawet kilkaset metrów długości. Powstały prawie dwa tysiące lat temu, a ich twórcy wykonali je bez współczesnych map, maszyn czy możliwości oglądania terenu z lotu ptaka.

Jak udało im się stworzyć tak precyzyjne obrazy na ogromną skalę? Po co je tworzyli – dla bogów, aby wywołać deszcz, a może jako rodzaj kalendarza? Przez dziesięciolecia badacze próbowali odpowiedzieć na te pytania, a obok naukowych hipotez pojawiały się również teorie o kosmitach. Dziś wiemy o Nazca znacznie więcej, ale pustynia wciąż nie powiedziała wszystkiego.

Linie Nazca to grupa geoglifów, czyli wielkich rysunków wytyczonych na suchej powierzchni pustyni. Niektóre przedstawiają proste figury geometryczne lub długie, ciągnące się kilometrami linie, inne zaś tworzą bardziej skomplikowane kształty zwierząt, roślin oraz postaci. Szacuje się, że większość z nich powstała między 500 r. p.n.e. a 500 r. n.e. W 1994 roku obszar, na którym powstały rysunki, został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Komitet Światowego Dziedzictwa uznał je za najwybitniejszy zespół geoglifów na świecie – pod względem rozległości, liczby, rozmiarów i różnorodności.

Z Limy do Nazca jest około 400 kilometrów. Wystarczy ruszyć Panamerykańską Drogą Południową, czyli Panamericana Sur, by obserwować, jak krajobraz stopniowo zmienia się w surową, niemal bezkresną pustynię. Ocean zostaje za plecami, a przed oczami pojawiają się suche równiny i zbocza Andów. To właśnie na tym pustynnym płaskowyżu, między górami a wybrzeżem Pacyfiku, powstały słynne linie i geoglify Nazca.

Nazca leży w jednym z najsuchszych regionów na Ziemi. Średnia temperatura wynosi około 25°C, a przez rok spada tu mniej niż 20 mm deszczu. To mniej więcej tyle, ile podczas jednej większej ulewy może spaść na przykład w Warszawie. Wiatr jest tu słaby i nie powoduje erozji, co wyjaśnia, dlaczego linie mogły przetrwać dwa tysiąclecia w niemal nienaruszonym stanie.

W Nazca znajduje się ponad 800 prostych linii, około 300 figur geometrycznych oraz około 70 przedstawień zwierząt, roślin i ludzi. Są wśród nich zarówno trójkąty, trapezy i spirale, jak i bardziej rozpoznawalne sylwetki, takie jak Koliber czy Małpa.

Choć najbardziej znane są wizerunki zwierząt, krajobraz pustyni Nazca pokrywają przede wszystkim proste linie, pasy, trójkąty, trapezy, zygzaki i inne geometryczne kształty. Niektóre linie biegną niemal idealnie prosto, przecinają się ze sobą, tworzą rozgałęzienia i łączą w większe kompozycje. Część z nich ma zaledwie kilkadziesiąt metrów, ale najdłuższe ciągną się na kilka kilometrów. Szczególnie charakterystyczne są ogromne trapezy, których długość może sięgać nawet kilkuset metrów.

Wśród najbardziej charakterystycznych geoglifów Nazca znajdują się sylwetki zwierząt, roślin i ludzi. Jednym z najsłynniejszych jest Koliber, którego peruwiańska historyczka polskiego pochodzenia María Rostworowski wiązała z kultem Kona, latającego bóstwa związanego z wodą i żyznością. W tej interpretacji mógł to być rodzaj znaku lub ofiary skierowanej do boga, od którego mieszkańcy pustynnego wybrzeża oczekiwali deszczu i wody.

Równie zagadkowa jest Małpa z ogromnym spiralnym ogonem i charakterystycznymi dłońmi. To właśnie ona szczególnie interesowała Marię Reiche, niemiecką badaczkę linii, która próbowała odczytać rysunki z Nazca jako część wielkiego systemu astronomicznego. Jej zdaniem Małpa mogła mieć związek z Wielkim Wozem, czyli częścią gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy, a ułożenie jej ogona i rąk mogło symbolicznie odnosić się do ruchu gwiazd oraz pór roku. Reiche wiązała też pojawianie się tego układu gwiazd na niebie z nadejściem pory deszczowej, tak ważnej dla mieszkańców suchego wybrzeża Peru.

Nie mniej interesujące są Pająk oraz ogromny Kondor, którego rozpiętość skrzydeł sięga około 130 metrów. Na pustyni znajdują się również Drzewo, Dłonie, ryby, kwiaty, kaktusy oraz liczne gatunki ptaków. Jest także intrygująca postać człowieka, znana jako Astronauta lub Gigant, przedstawiona na zboczu wzgórza.

Słynne rysunki z Nazca mają bardzo różne rozmiary – od niewielkich figur po ogromne przedstawienia zwierząt. Koliber ma około 93 metrów długości, Małpa około 135 metrów długości, a Pająk około 46 metrów. Jeszcze większe są niektóre figury geometryczne – część trapezów osiąga kilkaset metrów długości. Same linie mają średnio 20 centymetrów głębokości i maksymalnie dwa metry szerokości. Cały obszar, na którym znajduje się najważniejszy zespół geoglifów, obejmuje około 450 km² i ciągnie się na długości około 50 kilometrów przy kilkunastu kilometrach szerokości.

Pierwsze rysunki wiązane są z cywilizacją Paracas, która rozwijała się w regionie Ica już około 700 r. p.n.e. Później, między I a VII wiekiem n.e., tradycję tę kontynuował lud Nazca, wytyczając coraz większe i bardziej złożone wzory. Warto pamiętać, że imperium Inków powstało dopiero w XV wieku – ponad tysiąc lat później.

Najważniejszym ośrodkiem kultury Nazca było Cahuachi, ogromne centrum ceremonialne z kilkudziesięcioma piramidami z suszonej cegły, położone nad rzeką Nazca. Lud Nazca nie stworzył scentralizowanego imperium. Jego społeczności były rozproszone, ale łączyły je wspólne wierzenia i tradycje.

Życie na pustyni wymagało nieustannej walki o wodę. Mieszkańcy budowali więc kanały, studnie i systemy podziemnego doprowadzania wody, aby móc uprawiać ziemię. Nic dziwnego, że w ich religii szczególne znaczenie miały siły natury, zwłaszcza woda i płodność. Rytuały miały pomagać zapewnić urodzaj i przychylność sił, od których zależało przetrwanie społeczności. To właśnie w tym religijnym świecie mogły narodzić się również ceremonie związane z geoglifami.

Technika wykonania słynnych rysunków z Nazca była zaskakująco prosta. Twórcy geoglifów nie musieli ryć głębokich rowów ani używać zaawansowanych narzędzi. Wystarczyło usunąć ciemną, kamienistą wierzchnią warstwę pustyni, aby odsłonić jaśniejszą glebę.

Większą zagadką pozostaje jednak skala i precyzja tych prac. Jak ludzie, którzy nie mogli zobaczyć Kolibra z wysokości kilkuset metrów, stworzyli figurę długą na blisko sto metrów i zachowali jej proporcje? Pomocne mogły być drewniane paliki oraz długie sznury – na końcach niektórych linii archeolodzy znaleźli zresztą paliki wbite w ziemię. Rozciągnięty między palikami sznur wyznaczał prostą linię. Przesuwając go, można było prowadzić ją na dużych odległościach. Zakrzywione kształty mogły powstawać dzięki sznurowi przymocowanemu do jednego punktu, działającemu jak ogromny cyrkiel. Przy bardziej złożonych figurach możliwe było także użycie prostych siatek i punktów kontrolnych.

Co ważne, budowniczowie nie musieli oglądać swoich dzieł z powietrza. Eksperymenty pokazują, że za pomocą palików, sznura i pracy kilku osób można było wytyczyć precyzyjne linie i duże figury. W 1982 roku amerykański badacz Joe Nickell z kilkorgiem krewnych i przyjaciół odtworzył w ten sposób na polu w stanie Kentucky kopię Kondora mierzącą około 134 metrów długości. Cały proces zajął niewiele ponad półtora dnia.

Nie oznacza to jednak, że zagadka została całkowicie rozwiązana. Nadal nie wiadomo dokładnie, jak twórcy geoglifów projektowali poszczególne rysunki i kto nadzorował ich wykonanie. Geoglify pochodzą z różnych okresów i powstawały przez wiele stuleci – późniejsze linie przecinają starsze. Pustynia była więc miejscem, w którym kolejne pokolenia tworzyły nowe kompozycje i zmieniały dawne.

Już po hiszpańskiej konkwiście pojawiły się pierwsze wzmianki o liniach widocznych na pustyni Nazca. Przez kolejne stulecia rysunki pozostawały jednak w dużej mierze nierozpoznane, a ich rzeczywiste znaczenie i ogromna skala zaczęły być dostrzegane dopiero wraz z rozwojem archeologii oraz badań lotniczych w XX wieku.

Historia odkrywania geoglifów z Nazca zaczyna się już w połowie XVI wieku. Pierwsza znana pisemna wzmianka pochodzi z 1547 roku, a jej autorem był hiszpański konkwistador i kronikarz Pedro Cieza de León, który przybył do Peru właśnie w okresie podboju imperium Inków. Podczas podróży po południowym Peru zwrócił uwagę na „znaki” widoczne na pustynnym płaskowyżu w okolicach Nazca. Nie wiedział jednak, czym są ani kto je stworzył.

Co ciekawe, Cieza de León nie patrzył na nie jak na gigantyczne obrazy – z poziomu ziemi trudno było zresztą dostrzec ich pełny kształt. W jego opisie były to raczej ślady lub wyznaczone trasy, a nie przedstawienia zwierząt czy figury geometryczne, jakie zna się dziś. Jego obserwacja trafiła później do Crónica del Perú, wydanej drukiem w 1553 roku.

W 1926 roku na pustyni pojawili się dwaj naukowcy – peruwiański archeolog Toribio Mejía Xesspe oraz amerykański antropolog Alfred Louis Kroeber. Nie przyjechali jednak szukać rysunków. Ich ekspedycja była związana przede wszystkim z badaniem pozostałości kultury Nazca i stanowisk archeologicznych w okolicy. Podczas prac Mejía Xesspe zwrócił uwagę na dziwne, proste ślady widoczne na powierzchni pustyni. Od 1927 roku sam dokładniej je badał i uznał, że mogą przypominać dawne drogi lub ceremonialne ścieżki.

Prawdziwy przełom nastąpił jednak dopiero kilka lat później, w latach 30. XX wieku, gdy nad południowym Peru zaczęły regularnie latać samoloty. O liniach jako pierwsi zaczęli opowiadać peruwiańscy piloci wojskowi i cywilni. Z pokładu maszyny można było nagle zobaczyć coś, czego nie dało się dostrzec, stojąc na ziemi. To właśnie perspektywa z powietrza pozwoliła po raz pierwszy uświadomić sobie prawdziwą skalę znaleziska.

Jednym z naukowców, którzy później nadali badaniom linii Nazca rozgłos, był amerykański historyk Paul Kosok. W 1940 roku przyjechał do Peru, aby badać starożytne systemy irygacyjne, i początkowo wcale nie planował zajmować się geoglifami. Podczas jednego z lotów zobaczył jednak ogromny rysunek przypominający ptaka. Jego teorie przez kolejne dekady miały duży wpływ na sposób, w jaki świat patrzył na rysunki z Nazca.

Historia badań nad rysunkami z Nazca ma też swoją nieoczywistą bohaterkę – Marię Reiche, niemiecką matematyczkę, nauczycielkę i badaczkę, która przyjechała do Peru w 1932 roku, początkowo jako guwernantka. W 1941 roku poznała Paula Kosoka, który zainteresował się liniami i wysunął hipotezę, że mogą mieć związek z astronomią. To spotkanie odmieniło losy Reiche. Od lat 40. poświęciła rysunkom z Nazca niemal całe swoje życie.

Zamieszkała w skromnym pokoju na terenie hacjendy San Pablo, na skraju pustyni, i przez dziesięciolecia przemierzała płaskowyż pieszo, dokumentując kolejne linie i rysunki. Potrafiła pokonywać 25-30 kilometrów dziennie, często w sandałach, z miarkami, szkicami i miotłą, którą oczyszczała zasypane piaskiem fragmenty geoglifów. Dzięki jej żmudnym pomiarom i obliczeniom powstały szczegółowe mapy stanowiska, a sama Reiche stała się jedną z najważniejszych popularyzatorek Nazca. W Peru do dziś nazywa się ją Damą z Nazca albo Panią Linii.

Reiche badała słynne linie, ale też walczyła o ich przetrwanie. W 1955 roku doprowadziła do zatrzymania projektu nawadniania, który mógł zniszczyć część terenu pokrytego geoglifami, a później zabiegała o ich prawną ochronę. Przez lata sama finansowała strażników i sprzęt potrzebny do pilnowania terenu. Gdy zmarła w 1998 roku, w wieku 95 lat, pozostawiła po sobie ogromną dokumentację, ale przede wszystkim świadomość, że te pozornie anonimowe linie są jednym z najcenniejszych świadectw dawnej cywilizacji Peru. To w dużej mierze dzięki jej uporowi i pracy geoglify z Nazca przestały być zagadką ukrytą na pustyni, a stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków archeologicznych świata.

Od prawie stu lat archeolodzy, antropolodzy i historycy próbują odpowiedzieć na pytanie: dlaczego mieszkańcy starożytnego Peru stworzyli tak ogromne rysunki właśnie na pustyni? Na przestrzeni dekad pojawiały się przeróżne teorie, od hipotez naukowych po bardziej sensacyjne, wręcz pseudonaukowe pomysły. Dziś, dzięki fotografii lotniczej, badaniom archeologicznym i geofizyce, naukowcy mogą znacznie dokładniej analizować geoglify i część dawnych teorii odrzucić. Jednej, ostatecznej odpowiedzi wciąż jednak brakuje.

Jedną z pierwszych poważnych prób wyjaśnienia przeznaczenia geoglifów z Nazca była teoria astronomiczna, rozwijana przede wszystkim przez Paula Kosoka oraz Marię Reiche. Kosok w 1941 roku zauważył, że jedna z długich, prostych linii wskazuje niemal dokładnie kierunek zachodu Słońca w czasie przesilenia. To skłoniło go do przypuszczenia, że linie nie zostały wytyczone przypadkowo, lecz mogły służyć do obserwowania ruchu ciał niebieskich. Nazwał nawet Nazca „największą księgą astronomiczną świata”.

Reiche poszła jeszcze dalej. Przez ponad 40 lat mierzyła kierunki linii, ich kąty i położenie względem horyzontu. Próbowała powiązać je ze wschodami i zachodami Słońca, Księżyca oraz gwiazd, zwłaszcza w momentach ważnych dla kalendarza, takich jak przesilenia i równonoce. Według jej interpretacji geoglify mogły tworzyć rodzaj ogromnego kalendarza, który pozwalał określać pory roku, a tym samym momenty ważne dla siewu, zbiorów i ceremonii religijnych. Reiche uważała również, że niektóre przedstawienia zwierząt – jak wspomniana wcześniej Małpa – mogły mieć znaczenie astronomiczne i odpowiadać gwiazdozbiorom.

Teoria była naprawdę atrakcyjna, ale z czasem zaczęto ją poddawać coraz dokładniejszym testom. Astronom Gerald Hawkins, a później Anthony Aveni, analizowali kierunki setek linii i sprawdzali, czy ich orientacja rzeczywiście wykazuje statystycznie istotny związek z położeniem ciał niebieskich. Wyniki nie potwierdziły istnienia jednego, gigantycznego „kalendarza” obejmującego całe Nazca. W jednym ze współczesnych badań przeanalizowano 2308 prostych linii. Okazało się, że tylko 99 z nich wykazywało związek z przesileniami, równonocami lub przejściami Słońca przez zenit, czyli około 4 procent.

Mieszkańcy Nazca interesowali się jednak niebem. Niektóre linie rzeczywiście wykazują astronomiczne orientacje, dlatego bardziej prawdopodobne jest dziś, że obserwacje nieba były jednym z elementów religijnego świata Nazca, ale nie jedynym ani głównym celem całego systemu geoglifów.

Kiedy archeolodzy Markus Reindel i Johny Isla zaczęli dokładniej badać geoglify w rejonie Palpy, ich uwagę zwróciły kamienne kopce znajdujące się w rogach ogromnych trapezów. Z pozoru mogły wyglądać jak zwykłe sterty kamieni, ale wykopaliska pokazały coś zupełnie innego. Pod kopcami znajdowały się niewielkie kamienne platformy, które mogły pełnić funkcję ołtarzy. W ich pobliżu znaleziono fragmenty ceramiki, pozostałości roślin, skorupiaki, a także muszle Spondylus.

Te duże, charakterystyczne muszle pochodzą z ciepłych, tropikalnych wód na północy wybrzeża Ameryki Południowej i były w kulturach andyjskich kojarzone z wodą, deszczem i płodnością. Na tak suchej pustyni ich obecność w miejscach rytualnych wydaje się więc celowa. Reindel i Isla uznali, że geoglify mogły być częścią ceremonii związanych z kultem wody i płodności.

Ważnych wskazówek dostarczyła również ceramika. Znaleziono na przykład naczynia z wzorami podobnymi do geoglifów, co pomogło badaczom powiązać pustynne rysunki z kulturą Nazca i lepiej określić ich pochodzenie.

Jest jeszcze jeden element tej układanki – susza. Badania paleoklimatyczne, czyli dotyczące dawnego klimatu, wskazują, że w okresie rozwoju kultury Nazca klimat stawał się coraz bardziej suchy, szczególnie między V a VII wiekiem. W tym samym czasie geoglify były intensywnie wykorzystywane i powstawały kolejne. Być może im większym problemem stawał się brak wody, tym większe znaczenie mogły mieć rytuały mające zapewnić deszcz i urodzaj. Nie wszystkie linie Nazca musiały jednak służyć temu samemu celowi.

Jedna z ciekawszych współczesnych interpretacji zakłada, że geoglify z Nazca zostały stworzone wcale nie po to, aby oglądać je z góry. Mogły być przestrzeniami, po których ludzie chodzili podczas obrzędów i procesji religijnych. Archeolodzy zwrócili uwagę, że wiele rysunków, zwłaszcza bardziej skomplikowanych, zostało wykonanych jedną ciągłą linią. Taka linia mogła wyznaczać trasę: uczestnicy wchodzili na geoglif, przechodzili wzdłuż jego przebiegu, a następnie wracali lub wychodzili w innym miejscu.

Badania magnetometryczne, czyli pomiary pola magnetycznego gruntu, wykazały również różnice w stopniu zagęszczenia podłoża. Powierzchnia niektórych linii jest znacznie mocniej ubita niż otaczający ją teren, co może wskazywać na wielokrotne przechodzenie po nich ludzi. Według Reindela mieszkańcy mogli przybywać z dolin na pustynię, niosąc ze sobą ofiary, a następnie przechodzić wyznaczonymi trasami w kierunku geoglifów.

Wokół linii Nazca narosły też inne teorie, znacznie bardziej sensacyjne. Jedną z najbardziej znanych spopularyzował szwajcarski pisarz Erich von Däniken w książce Wspomnienia z przyszłości z 1968 roku. Twierdził, że rysunki z Nazca mogą być dziełem obcej cywilizacji, a ogromne linie i płaskie powierzchnie pustyni – lądowiskami dla jej statków. Pomysł szybko zyskał dużą popularność i na długo połączył Nazca z opowieściami o UFO i starożytnych kosmitach.

Choć teoria von Dänikena nie znajduje potwierdzenia w dowodach archeologicznych, stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych wyjaśnień zagadki linii Nazca. Sensacyjne opowieści paradoksalnie pomogły rozsławić samo miejsce. Do regionu zaczęli przyjeżdżać turyści z całego świata, którzy chcieli na własne oczy zobaczyć słynne „lądowiska”. Rosnąca popularność miała jednak swoją cenę – coraz większy ruch oznaczał zagrożenie dla delikatnych geoglifów.

Przez dziesięciolecia wydawało się, że archeolodzy znają już większość rysunków ukrytych na płaskowyżu Nazca. Tymczasem w 2024 roku do ich poszukiwania wkroczyła sztuczna inteligencja i zmieniła skalę odkryć. Zespół archeologów z Uniwersytetu Yamagata wykorzystał model AI do analizy ogromnej liczby zdjęć lotniczych i wskazania miejsc, w których mogły znajdować się dotąd nierozpoznane geoglify. W ciągu zaledwie sześciu miesięcy badań terenowych potwierdzono 303 nowe geoglify.

Wśród nowych przedstawień znalazły się postaci ludzkie, odcięte głowy, lamy i inne wielbłądowate, ptaki, orki, małpy, a także sceny przedstawiające interakcje ludzi i zwierząt. Badacze zauważyli przy tym wyraźną różnicę między tymi małymi rysunkami a ogromnymi geoglifami liniowymi. Wielkie przedstawienia znacznie częściej ukazują dzikie zwierzęta, podczas gdy mniejsze skupiają się na ludziach, zwierzętach udomowionych i motywach związanych z działalnością człowieka. Małe rysunki leżą zwykle przy dawnych ścieżkach, więc można je było oglądać z bliska, idąc pieszo.

Ogromne geoglify rozciągają się na płaskowyżu między Nazca a Palpą i najlepiej widoczne są z powietrza. Z ziemi większości z nich właściwie nie sposób dostrzec, ponieważ ich rozmiary i skala stają się czytelne dopiero z odpowiedniej wysokości. Turyści mają dziś dwie możliwości, by zobaczyć rysunki z bliska – z pokładu awionetki albo z wieży widokowej.

Zdecydowanie najlepszym sposobem na zobaczenie najważniejszych rysunków z Nazca jest lot awionetką nad pustynią. Lotnisko im. Marii Reiche, z którego odlatują niewielkie samoloty, znajduje się zaledwie kilka kilometrów od miasta Nazca. Przez około pół godziny pilot krąży nad płaskowyżem i wykonuje nawroty przy kolejnych rysunkach, by pasażerowie po obu stronach mogli je dostrzec. Z góry wyłaniają się między innymi Koliber, Małpa, Pająk, Kondor, Papuga, Pies, Wieloryb, Drzewo, Dłonie oraz figura nazywana Astronautą. Trzeba jednak przygotować się na to, że lot jest dość dynamiczny. Samolot mocno przechyla się na boki, więc dla osób podatnych na chorobę lokomocyjną te kilkadziesiąt minut może być bardziej emocjonujące, niż się spodziewają.

Jeśli lot samolotem nie wchodzi w grę, geoglify można zobaczyć z wieży widokowej przy drodze Panamericana Sur, znajdującej się przy 420. kilometrze trasy. Wieża ma około 20 metrów wysokości i pozwala spojrzeć z góry na trzy rysunki położone w jej pobliżu – Drzewo, Dłonie i Jaszczurkę. To skromniejsza opcja niż lot, bo z wieży widać tylko niewielki fragment słynnych rysunków.

Geoglify z Nazca od lat żyją także poza archeologią. Pojawiają się w filmach, były przedmiotem śmiałych eksperymentów, a nawet padły ofiarą ludzkiej bezmyślności. Kilka faktów, które warto znać:

• Nie wszystkie przetrwały w nienaruszonym stanie. Geoglifom zagrażały między innymi drogi, ruch samochodowy i działalność człowieka – Panamericana przecina na przykład Jaszczurkę. W 2014 roku aktywiści Greenpeace wkroczyli na teren chroniony, układając obok słynnego Kolibra ogromny napis „Time for Change!”. Ich ślady pozostawiły na powierzchni płaskowyżu trwałe uszkodzenia.

• Indiana Jones trafił do Nazca. W filmie Indiana Jones i Królestwo Kryształowej Czaszki (2008, reż. Steven Spielberg) bohaterowie docierają do Peru, a w jednej ze scen przelatują nad słynnymi geoglifami. Linie Nazca stały się więc częścią popkultury i jednej z najbardziej znanych przygód filmowego archeologa.

• Czy lud Nazca potrafił latać? W 1975 roku amerykański pisarz Jim Woodman postanowił sprawdzić tę niecodzienną hipotezę. Wraz z brytyjskim baloniarzem Julianem Nottem zbudował balon z materiałów, które – jego zdaniem – mogły być dostępne mieszkańcom starożytnego Peru. Konstrukcja rzeczywiście wzniosła się nad płaskowyż na wysokość około 90 metrów i przez kilka minut utrzymała się w powietrzu. Eksperyment nie dowiódł jednak, że lud Nazca używał balonów.

• Maria Reiche chciała pozostać z liniami na zawsze. Badaczka, która poświęciła ich ochronie większą część życia, miała prosić, by po śmierci pochowano ją w pobliżu ukochanych geoglifów. Spoczęła w ogrodzie swojego domu w San Pablo, który dziś jest poświęconym jej muzeum.

Maria Reiche przyjechała do Peru jako guwernantka, a przy liniach Nazca spędziła ponad pół wieku. Żeby zrozumieć, co ją tam zatrzymało, na szczęście nie trzeba aż tyle czasu – wystarczy kilka godzin na płaskowyżu.

Pustynia Nazca to jeden z przystanków na trasie naszej wycieczki objazdowej Zagadki cywilizacji, podczas której poznasz również rezerwat Paracas, wyspy Ballestas, Cusco i Machu Picchu. W Nazca zatrzymujemy się przy wieży widokowej, a jeśli choroba lokomocyjna Ci niestraszna, możesz też wybrać się na fakultatywny lot awionetką nad płaskowyżem.

Do Nazca dotrzesz również podczas dłuższej wycieczki Cuda Świata – Machu Picchu, która prowadzi dalej przez Arequipę, kanion Colca i jezioro Titicaca.

Zarezerwuj wakacje w Peru i zobacz linie Nazca z bliska. Kto wie, może wrócisz z własną teorią na temat tego, po co powstały?