Samos – atrakcje. Co zobaczyć na wyspie Pitagorasa?

Z czego słynie Samos?

W czasach antycznych Samos było zamożnym miastem-państwem z własną flotą i koloniami rozsianymi po całym Śródziemnomorzu. Urodzili się tu matematyk Pitagoras i filozof Epikur, ten drugi jako syn ateńskich osadników. Arystarch z Samos jako pierwszy umieścił Słońce w środku świata, osiemnaście wieków przed Kopernikiem.

Echa dawnej świetności zobaczysz w postaci starożytnych ruin, przede wszystkim sanktuarium Hery i przebitego przez górę antycznego tunelu. Dziś Samos słynie jednak z czegoś zupełnie innego – z białego wina z odmiany Muscat Blanc à Petits Grains, z plaż u stóp stromych gór i z przyrody, którą tworzą sosnowe lasy, wąwozy i strumienie niewysychające latem.

Od Polikratesa do zjednoczenia z Grecją – krótka historia wyspy

Warto wiedzieć, skąd wzięło się to bogactwo. Szczyt potęgi Samos przypadł na VI wiek p.n.e. i rządy tyrana Polikratesa, który miał do dyspozycji flotę stu okrętów i kontrolował handel na wschodnim Egeju. To właśnie wtedy powstały wszystkie trzy budowle opisane później przez Herodota – tunel, falochron portu i sanktuarium Hery. Sto lat później wyspa Samos trafiła w orbitę wpływów Aten i pozostała w niej, z przerwami, przez całą epokę klasyczną.

Znacznie później, w 1834 roku, Samos stało się autonomicznym Księstwem Samos, państewkiem pod zwierzchnictwem osmańskim, z własnym parlamentem i księciem zatwierdzanym w Stambule. Taki stan rzeczy trwał niemal osiemdziesiąt lat. Zjednoczenie z Grecją ogłoszono w listopadzie 1912 roku, a formalnie przypieczętowano je w marcu 1913 roku. Ślady tamtego państewka wciąż widać w neoklasycznej architekturze portowych miasteczek.

Od czego zacząć zwiedzanie Samos?

Zwiedzanie Samos najlepiej zacząć od poznania jej najstarszych atrakcji turystycznych. Polecamy w pierwszej kolejności zobaczyć starożytne ruiny, przede wszystkim sanktuarium Hery, tunel Eupalinosa i pozostałości antycznego miasta pod Pitagorio. Te trzy miejsca na wyspie leżą na południu wyspy, w promieniu kilku kilometrów, więc trzy najważniejsze zabytki Samos zwiedzisz w ciągu jednego dnia.

Polecamy poznać także tradycyjne miasteczka, takie jak Pitagorio, Kokkari czy miasto Samos, które pozwolą lepiej poznać kulturę wyspy. Do pełni wrażeń zostaje oczywiście jedna z tutejszych rajskich plaż z krystalicznie czystą wodą. Będzie to Psili Ammos, Potami czy może Remataki? Wybór należy do Ciebie.

Pitagorio – port pod patronatem matematyka

Pitagorio to portowa miejscowość w południowo-wschodniej części Samos, zbudowana w miejscu starożytnej stolicy wyspy. Do 1955 roku nazywała się Tigani, czyli „patelnia” – jedni wywodzą tę nazwę od kolistego kształtu portu, inni od włoskiego słowa oznaczającego komorę celną. Dziś miasteczko nosi imię na cześć słynnego matematyka, który według tradycji urodził się właśnie tutaj.

Dziś w okolicy można zobaczyć pozostałości starożytnego miasta, między innymi fragmenty murów miejskich, świątyń, rzymskich term i wczesnochrześcijańskich kościołów. W 1992 roku tutejsze stanowisko archeologiczne (wraz z Herajonem) zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

W porcie znajduje się pomnik Pitagorasa, kształtem nawiązujący do słynnego twierdzenia, głoszącego, iż suma kwadratów długości przyprostokątnych jest równa kwadratowi długości przeciwprostokątnej, czyli a²+b²=c². W mieście działa także ciekawe Muzeum Archeologiczne, a na wzgórzu nad miasteczkiem można zwiedzić interesujący klasztor Panagia Spiliani. Do wykutej w skale kaplicy prowadzi 95 stopni w dół, a z tarasu nad nią widać dolinę Pitagorio i brzeg Azji Mniejszej.

Tunel Eupalinosa – akwedukt drążony z dwóch stron naraz

Tunel Eupalinosa to niezwykły zabytek starożytnej inżynierii znajdujący się w górach w pobliżu Pitagorio. Został zbudowany w połowie VI wieku p.n.e. na polecenie Polikratesa przez greckiego inżyniera Eupalinosa z Megary, aby doprowadzać wodę do starożytnego miasta Samos. Tunel wydrążono w litej wapiennej skale na długości 1036 metrów, przebijając górę Kastro. Cały akwedukt liczył ponad dwa kilometry.

Budowę prowadzono jednocześnie z dwóch stron góry. Dwie ekipy robotników, posługując się młotami i dłutami, spotkały się niemal dokładnie w połowie trasy – różnica wyniosła zaledwie około 60 cm! Prace trwały prawdopodobnie około dekady. Tunel ma około 1,8 m wysokości i szerokości, a biegnący w jego wnętrzu kanał doprowadzał wodę ze źródła Ayiades do miasta.

Herajon – sanktuarium Hery i samotna kolumna

Obowiązkowym punktem wizyty na Samos jest Herajon, czyli starożytne sanktuarium Hery położone na południowym wybrzeżu wyspy. Według mitologii żona Zeusa miała urodzić się nad brzegiem pobliskiej rzeki Imbrasos, dlatego właśnie w tym miejscu powstało poświęcone jej sanktuarium. Kult bogini rozwijał się tu od okresu mykeńskiego aż do czasów rzymskich, ale swój największy rozkwit przeżywał w VI wieku p.n.e. za czasów panowania Polikratesa.

Najważniejszą budowlą kompleksu była monumentalna świątynia, zaprojektowana przez architektów Rhoikosa i Theodorosa. Miała wymiary 52,5 × 105 metrów i była wsparta na blisko stu kolumnach, ale runęła w trzęsieniu ziemi kilka lat po ukończeniu. Jej następczynię, jeszcze większą, zaczęto wznosić za tego samego tyrana – miała mieć 155 kolumn wysokich na dwadzieścia metrów, ale nigdy jej nie dokończono. O tutejszej świątyni Hery Herodot pisał, że jest największa, jaką widział w greckim świecie.

Do sanktuarium prowadziła święta droga łącząca je ze starożytnym miastem Samos. Odbywały się tu coroczne uroczystości ku czci bogini, obejmujące zawody sportowe i konkursy muzyczne. Dziś po sanktuarium została tylko jedna stojąca samotnie kolumna, zwana Kolona.

Samos – stolica z największym kurosem Grecji

Miasto Samos to stolica wyspy i jej centrum administracyjne, choć mieszkańcy Samos mówią o nim po prostu Vathy. Zabudowa wspina się amfiteatralnie po zboczach głęboko wciętej zatoki, od nabrzeża aż po starą dzielnicę na wzgórzu.

W mieście warto zobaczyć Muzeum Archeologiczne, prezentujące znaleziska z sanktuariów wyspy, w tym słynnego monumentalnego kourosa z VI w. p.n.e., czyli charakterystyczny dla okresu archaicznego posąg przedstawiający młodego mężczyznę z falistymi włosami i tzw. archaicznym uśmiechem. To największy zachowany w całości kuros w Grecji, mierzący blisko pięć metrów. Odkopano go w 1980 roku przy świętej drodze do Herajonu, a głowę odnaleziono cztery lata później.

Wszystkich miłośników wina zainteresuje natomiast z pewnością Muzeum Wina Samos, mieszczące się w XIX-wiecznym kamiennym budynku w Malagari, na zachód od centrum. Opowiada ono historię słynnych win z wyspy oraz ich wpływu na lokalną kulturę, gospodarkę i tradycję. Zwiedzający mogą zobaczyć dawne narzędzia winiarskie, fotografie, butelki, beczki i maszyny oraz poznać tradycyjne metody uprawy winorośli, zbioru i produkcji wina, a także liczne nagrody zdobyte przez wina z Samos.

Polecamy odwiedzić także położone na wzgórzu Ano Vathy, czyli starą część miasta. Zachowały się tu brukowane uliczki, tradycyjne domy i zabytkowe kościoły. Jednym z najciekawszych jest Ai Giannakis z 1799 roku, położony na wzgórzu z widokiem na morze.

Kokkari – rybacka wioska północnego wybrzeża

Kolejnym miejscem, które warto zobaczyć na Samos, jest Kokkari – urokliwa nadmorska miejscowość na północnym wybrzeżu wyspy. Mieszka tu około 900 osób, a wieś, założona na początku XIX wieku przez mieszkańców Mytilinii, żyje dziś głównie z turystyki. Nazwa wywodzi się od greckiego słowa oznaczającego cebulę, choć część badaczy wskazuje raczej na nazwisko pierwszego osadnika.

Wieś zachowała tradycyjną zabudowę i jest otoczona zielonymi wzgórzami oraz górskimi wioskami pełnymi kwiatów. W miejscowości znajduje się plaża o tej samej nazwie, a w niewielkiej odległości leżą popularne plaże Lemonakia, Tsamadou i Tsambou, na których można wypocząć z dala od tłumów po pełnym wrażeń dniu.

Manolates i Vourliotes – wioski winiarzy na zboczach Ampelos

Vourliotes i Manolates to dwie tradycyjne wioski położone w północnej części wyspy, na stokach gór Ampelos, otoczone lasami i winnicami. Vourliotes zostało założone pod koniec XVI w. przez mieszkańców Vourli, którzy uciekli przed pirackimi najazdami i zbudowali osadę wyżej w górach. Wioska zachwyca wąskimi uliczkami, domami będącymi przykładem tradycyjnej architektury wyspy oraz klasztorem Vronda z 1566 roku, najstarszym na Samos.

Pobliskie Manolates także słynie ze świetnie zachowanych domów, lokalnych win i sklepów z pamiątkami oraz produktami rzemieślniczymi. W okolicy warto odwiedzić Aidonia, czyli Dolinę Słowików – porośnięty platanami zakątek nad rzeką Kakorema, oraz pozostałości opuszczonych osad, między innymi Margarites.

Atrakcje przyrodnicze Samos – od wodospadów po dzikie plaże

Jak na jedną z wysp egejskich, wnętrze Samos jest zaskakująco zielone. Pomiędzy górami wyspy ukrywają się wodospady, urzekające wąwozy i tajemnicze jaskinie, a przy morzu, wtulone w zaciszne zatoczki, przepiękne plaże.

Wodospady Potami – wąwozem przez wodę

Wodospady Potami leżą 5 km od centrum Karlovasi, drugiego pod względem wielkości miasta na wyspie, około 3 km od ujścia rzeki Kastania, niedaleko plaży Potami. Szlak rozpoczyna się właśnie przy plaży i prowadzi wzdłuż strumienia przez zacieniony las platanowy. Po około 20 minutach marszu dociera się do skalnego basenu, który trzeba przepłynąć, aby zobaczyć pierwszy, około 2-metrowy wodospad. Do kolejnych kaskad musisz albo wspiąć się na linie po klifach, albo przejść nieco dookoła drewnianymi schodami i dalszą częścią szlaku.

Na początku spaceru warto zatrzymać się przy XI-wiecznym, pięknie odrestaurowanym kościele Metamorfosis. To najstarsza zachowana budowla na Samos – w środku cztery antyczne marmurowe kolumny podpierają kopułę. Pamiętaj, aby na wycieczkę zabrać strój kąpielowy, ręcznik i wodoodporne etui na telefon.

Lokalna legenda głosi, że tym o czystym sercu ukazuje się przy wodospadach wróżka. Masz ochotę to sprawdzić?

Jaskinia Pitagorasa i góra Kerkis

Kerkis, wznosząca się na zachodzie Samos na wysokość 1433 m n.p.m., jest jednym z dwóch pasm górskich wyspy. Jej najwyższy punkt to Vigla, a strome, skaliste zbocza sprawiają, że trekking uchodzi za bardzo wymagający. To wygasły wulkan zbudowany z marmuru, stąd biaława barwa skalnych ścian.

Na południowo-wschodnim stoku, w wąwozie Kiourka na wysokości około 350 m, znajduje się jaskinia Sarantaskaliotissa, znana także jako Jaskinia Pitagorasa. Do wejścia prowadzi 40 stopni wykutych w skale, od których pochodzi nazwa „Sarantaskaliotissa” (dosłownie czterdzieści schodów). Przed jaskinią stoi niewielka kaplica Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, znana także jako Panagia Faneromeni. Według tradycji jaskinię wykorzystywał Pitagoras jako miejsce nauczania i medytacji lub schronienie przed wrogami.

W środku zobaczysz zbiornik z wodą skapującą ze stalaktytów, dalej jest głęboka przepaść. Ze względów bezpieczeństwa wejście za barierkę jest obecnie zabronione.

Mikro i Megalo Seitani – plaże na końcu ścieżki

Z zachodniego krańca plaży Potami odchodzi ścieżka, która po około 30 minutach doprowadza do Mikro Seitani, niewielkiej zatoczki białej od otoczaków. Godzinę dalej leży Megalo Seitani, długa piaszczysta plaża u wylotu wąwozu Kakoperato, z kępą cedrów dającą przyjemny cień. Do obu miejsc dotrzesz wyłącznie pieszo albo od strony morza.

Cały ten odcinek objęto ochroną w ramach sieci Natura 2000. Bywa tu foka mniszka śródziemnomorska, jeden z najrzadszych ssaków morskich Europy. To także jedno z niewielu miejsc na wyspie, gdzie nawet w pełni sezonu poleżysz na piasku w niemal całkowitej ciszy.

Najpiękniejsze plaże Samos

Plaż na Samos jest kilkadziesiąt. Zwiedzanie wyspy Samos najlepiej uzupełnić relaksem na jednej z tutejszych przepięknych plaż, a naprawdę jest w czym wybierać! Do wyboru są i plaże piaszczyste, i kamieniste, i takie z dobrą infrastrukturą turystyczną, i zupełnie dzikie.

Psili Ammos Beach uchodzi za jedną z najpiękniejszych plaż na wyspie. Jej nazwa oznacza „drobny piasek” i dokładnie drobnego piasku można się na niej spodziewać. Płytka turkusowa woda, osłona przed wiatrem w postaci klifów, a także dostępność leżaków, parasoli, tawern i barów sprawiają, że jest to idealne miejsce na plażowanie z dziećmi. To najbliższy tureckiego wybrzeża punkt wyspy, więc góry po drugiej stronie cieśniny widać stąd jak na dłoni.

Plaża Potami, nazwana od rzeki spływającej z gór, charakteryzuje się drobnymi, kolorowymi kamykami wymieszanymi z piaskiem. Woda jest bardzo przejrzysta, ale nieraz tworzą się fale. Na miejscu znajdziesz kilka tawern i barów, a Potami uchodzi za najlepsze miejsce na Samos do podziwiania zachodów słońca.

Remataki znajduje się kilka minut spacerem od portu w Pitagorio. To niewielka, żwirowa plaża z łagodnym zejściem do krystalicznie czystej wody, nad którą działają kawiarnie i restauracje.

Gagou natomiast to około 120-metrowa plaża w niewielkiej zatoce niedaleko miasta Samos. Tu także znajdziesz spokojną, czystą wodę, a także dobre warunki do snorkelingu.

Samos dla dzieci – atrakcje dla najmłodszych

Na wyspie Samos świetnie odnajdą się także najmłodsi. Dzieci szkolne na pewno zainteresuje kult bogini Hery i miejsce narodzin Pitagorasa, a maluchy w każdym wieku bez wątpienia będą się świetnie bawić na tutejszych plażach. Przy drodze do Psili Ammos leży słone jeziorko, na którym zimują flamingi.

Dobrym pomysłem na spędzenie dnia z dziećmi jest także rejs tradycyjną łodzią „caique” wzdłuż wschodniego wybrzeża wyspy. Podczas wycieczki można podziwiać jednocześnie linie brzegowe Samos i Turcji, a także wykąpać się w krystalicznych wodach zatoki Posidonio. Rejs kończy się na zacisznej plaży Megali Lakka, gdzie na wszystkich czeka barbecue z lokalnymi przysmakami.

Doświadczenia na Samos – wino, oliwa i górskie szlaki

Wakacje to także doświadczenia, a Samos ma ich w zapasie naprawdę sporo. Szczególnie zadowoleni będą przede wszystkim miłośnicy wina.

Degustacja muszkatu spod znaku Dionizosa

Uprawa winorośli jest dziś jedną z najważniejszych gałęzi rolnictwa na Samos. Winnice zajmują około 1,5 tys. hektarów, a 98 proc. upraw to biała odmiana Muscat, znana z intensywnego aromatu i naturalnej słodyczy.

Większość winnic znajduje się na północy i w górskich rejonach wyspy, gdzie kamienne tarasy sięgają 900 metrów nad poziomem morza. Niewielką część nasadzeń zajmują odmiany Fokiano i Ritino, z których powstają wina różowe. Wina z białego Muscatu z Samos mają status Chronionej Nazwy Pochodzenia (PDO) od 1970 roku.

Za większość produkcji odpowiada spółdzielnia EOS Samos, jedna z najstarszych w Grecji, założona w 1934 roku i zrzeszająca około 2200 plantatorów. Do 2016 roku była jedynym producentem na wyspie, dziś obok niej działają także winiarnie prywatne.

Dziś lokalne winnice można odwiedzać, przy okazji poznając uprawę winorośli, proces produkcji i oczywiście smak tutejszych win. Do najpopularniejszych należą Vakakis, Kostaki, Hatziionnou i Coutsodontis. Niższe stoki, porośnięte gajami oliwnymi, dają natomiast oliwę, która stoi na straganach obok butelek muszkatu, słoików miodu tymiankowego i pęczków górskich ziół. W tawernach próbka greckiej kuchni sprowadza się zwykle do czterech rzeczy – ryby, oliwy, cytryny i kieliszka muszkatu na koniec.

Route 22 – wędrówka z Kokkari do Vourliotes

Szlak z Kokkari do Vourliotes, znany powszechnie jako Route 22, to jedna z najpopularniejszych tras trekkingowych na Samos. Nic dziwnego, trasa jest przepiękna i bardzo zróżnicowana krajobrazowo. Pętla liczy około 11,8 km długości i 480 m przewyższenia, a jej trudność określa się jako umiarkowaną.

Rozpoczyna się w nadmorskiej wiosce Kokkari i prowadzi w głąb wyspy, przez gaje oliwne, aleje cyprysowe, sady pomarańczowe, winnice, sosnowe lasy oraz zalesione wąwozy. Po drodze znajdują się punkty widokowe na północną część wyspy i wody Morza Egejskiego. Warto pamiętać o zabraniu zapasu wody na całą trasę i dobrych butach!

Wakacje na Samos z Rainbow

Na tarasach nad Vourliotes muszkat dojrzewa w kamiennych murkach, które stawiali jeszcze pradziadkowie dzisiejszych plantatorów. Wieczorem to samo wino trafia do kieliszków na placu w Manolates, kilka minut od miejsca, gdzie zaczyna się szlak przez Dolinę Słowików.

Najwygodniejszy sposób, żeby to zobaczyć, to hotel przy plaży i całe dnie we własnym tempie. Jeśli wolisz mieć wszystko zaplanowane z góry, sprawdź ofertę Samos All Inclusive – zostaje wtedy jedna decyzja dziennie, czyli wybór między Herajonem a plażą.

Miłośnikom starożytności bardziej odpowie formuła wycieczek objazdowych po Grecji, w których Samos bywa jednym z przystanków na trasie po wyspach Egeju, z polskojęzycznym pilotem znającym te kamienie od podszewki. Na wyjazd spontaniczny zerknij natomiast na Samos Last Minute.

Wyspę Pitagorasa poznasz też przy okazji wakacji na tureckiej Riwierze Egejskiej – z hoteli w Kusadasi organizujemy jednodniowe wycieczki na Samos.

Tunel Eupalinosa, samotna Kolona, wodospady Potami, plaże Seitani i biała Kerkis – czekają! Rezerwuj z wyprzedzeniem i wybierz wakacje w Grecji, które zapamiętasz na długo.