Songkran – tajski Nowy Rok i święto wody

Czym jest Songkran? Tajski Nowy Rok i festiwal wody

Songkran to jedno z najważniejszych świąt w Tajlandii i jeden z najbardziej rozpoznawalnych festiwali Azji Południowo-Wschodniej. Na świecie zasłynął jako „festiwal wody”, ale jego znaczenie wykracza daleko poza uliczne zabawy. To tradycyjny tajski Nowy Rok – czas rodzinnych spotkań, wizyt w świątyniach, oddawania szacunku starszym oraz symbolicznego rozpoczęcia nowego etapu życia.

Co oznacza słowo „Songkran”?

Słowo „Songkran” pochodzi od sanskryckiego terminu „saṅkrānti”, oznaczającego „przejście”, „przemijanie” lub po prostu „ruch”. W kalendarzu indyjskim saṅkrānti następuje co miesiąc – wraz z wędrówką Słońca z jednego znaku zodiaku do kolejnego. W Tajlandii nazwa odnosi się jednak do konkretnego momentu, w którym Słońce przechodzi ze znaku Ryb do znaku Barana. Okres ten nosi nazwę „Maha Songkran” i wyznacza początek tradycyjnego tajskiego Nowego Roku.

Kiedy obchodzony jest Songkran?

Co ciekawe, w Tajlandii obchodzi się w zasadzie dwa święta Nowego Roku. Jak to możliwe? Obchody Songkranu rozpoczynają się 13 kwietnia i trwają trzy dni, a każdy z nich ma w tajskim kalendarzu własną nazwę – Wan Maha Songkran (ostatni dzień starego roku), Wan Nao (dzień przejściowy) i Wan Thaloeng Sok, czyli właściwy Nowy Rok. Sam Songkran był oficjalnym tajskim Nowym Rokiem do 1888 roku – wówczas początek roku przeniesiono na 1 kwietnia, a w 1940 roku władze przesunęły go na obowiązujący do dziś 1 stycznia.

Mimo tych zmian Songkran nie stracił na znaczeniu. Ma status święta narodowego, a w 2023 roku UNESCO wpisało go na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości.

Skąd wziął się Songkran? Historia święta

Obchody tajskiego Nowego Roku sięgają dawnych tradycji wywodzących się z buddyzmu oraz hinduistycznych wierzeń Azji Południowej. Według popularnej legendy Songkran narodził się z pojedynku na zagadki pomiędzy bogiem Brahmą a bystrym młodzieńcem o imieniu Dhammapala. Bóg dał chłopakowi do rozwiązania trzy zagadki, a ten miał stracić głowę, gdyby nie umiał na nie odpowiedzieć. Gdyby jednak Dhammapala odpowiedział poprawnie, to samo miałoby spotkać Brahmę.

Mądry chłopak nie znał odpowiedzi na zagadki, ale znał język ptaków. Podsłuchał orlicę, która zdradziła rozwiązania swoim młodym, i przekazał je bóstwu. Zgodnie z umową Brahma obciął sobie głowę. Była ona jednak tak potężna, że jej upadek spaliłby ziemię i wysuszył oceany. By temu zaradzić, siedem córek Brahmy, reprezentujących siedem dni tygodnia, ukryło ją w niebiańskiej jaskini. Każdego roku, gdy Słońce przechodzi do znaku Barana, jedna z córek, zwana Nang Songkran, niesie głowę ojca w procesji wokół góry Meru – mitycznej osi świata w kosmologii hinduistycznej i buddyjskiej.

Z biegiem czasu tradycja obchodzenia Nowego Roku rozprzestrzeniła się wraz z wpływami kultury indyjskiej oraz buddyzmu therawady na znaczną część Azji Południowo-Wschodniej. Do dziś święto obchodzone jest nie tylko w Tajlandii, lecz także m.in. w Mjanmie, Kambodży, Laosie i na Sri Lance. Podobne obchody można spotkać również w niektórych regionach Indii, w południowych Chinach oraz wśród części społeczności Malezji.

Jak wygląda Nowy Rok w Tajlandii? Tradycje i rytuały

Wodne szaleństwo to tylko część Songkranu. Święto to również czas oddawania szacunku starszym, modlitwy i składania ofiar, a nawet... sprzątania domów i porządkowania dobytku. Oto najważniejsze rytuały tajskiego Nowego Roku.

Polewanie wodą – bitwy wodne i symbolika oczyszczenia

Słynne na cały świat polewanie wodą towarzyszy właściwie całym obchodom – zabawa rusza już 13 kwietnia i trwa do końca święta, a w niektórych miastach nawet dłużej. Całe kwartały ulic zostają wtedy wyłączone z ruchu drogowego i przejmują je uczestnicy wodnych bitew, a zabawie towarzyszą stoiska ze street foodem i muzyka na żywo.

Wodne bitwy mają przy tym drugie dno – oblewanie wodą symbolizuje rytualne oczyszczenie i zmycie niepowodzeń starego roku. Wielu Tajlandczyków polewa wodą również swoje domy.

Rod Nam Dam Hua – szacunek dla starszych

Ważne miejsce w obchodach zajmuje szacunek dla seniorów – 13 kwietnia przypada w Tajlandii także Dzień Osób Starszych. Z tą częścią święta wiąże się ceremonia Rod Nam Dam Hua, podczas której młodsi polewają dłonie lub stopy rodziców i osób starszych aromatyzowaną wodą o zapachu róży i jaśminu. Okazują w ten sposób pokorę i szacunek oraz proszą o błogosławieństwo. Według wierzeń rytuał zmywa pecha i przynosi szczęście. Zwyczaj wywodzi się z północnej Tajlandii, skąd z czasem rozprzestrzenił się na inne regiony kraju.

Song Nam Phra – obmywanie posągów Buddy

Wizyty w świątyniach i ofiarowywanie pożywienia buddyjskim mnichom to nieodłączne elementy tajskiego Nowego Roku. Wyznawcy buddyzmu biorą wówczas udział również w ceremonii Song Nam Phra – polewają pachnącą wodą wizerunki Buddy w domach, świątyniach i miejscach publicznych. Rytuał ma zapewnić pomyślność w nadchodzącym roku. Okres świąteczny to też czas porządków – wiele rodzin sprząta domy na początku obchodów, by symbolicznie pożegnać stary rok.

Smaki i atmosfera Songkranu

Songkran to barwne święto pełne rozmaitych atrakcji. W wielu częściach Tajlandii obchodom towarzyszą wielkie procesje i parady, a nawet konkursy piękności – spośród uczestniczek w tradycyjnych strojach wybiera się wówczas Miss Songkran. W tym czasie odbywają się również targi żywności, wyścigi łodzi, gry i zabawy, a także pokazy sztucznych ogni. Powszechnie używa się też gliny marglowej, znanej jako din sor pong – służy do dekorowania ciała i jako naturalny „krem przeciwsłoneczny”.

Jeśli odwiedzasz Tajlandię podczas Songkranu, wykorzystaj tę okazję również do poznania lokalnych smaków. Oprócz dobrze znanych klasyków, takich jak pad thai, tom yum czy mango sticky rice, spróbujesz wtedy dań popularnych w okresie świątecznym. Więcej o tajskich specjałach przeczytasz w artykule o kuchni tajskiej.

Z okresem Songkranu szczególnie kojarzone jest khao chae – królewska potrawa z ryżu podawanego w schłodzonej wodzie aromatyzowanej kwiatami jaśminu lub innych wonnych roślin. Podaje się ją z rozmaitymi dodatkami, takimi jak mięso, faszerowane papryczki czy smażone kulki rybne. Danie jest orzeźwiające, dlatego doskonale sprawdza się podczas kwietniowych upałów.

Kwiecień to również sezon na tropikalne owoce. Warto spróbować mango, ananasa, rambutana, mangostanu czy duriana – owocu budzącego skrajne emocje ze względu na charakterystyczny zapach. A ponieważ to najgorętszy okres w roku w Tajlandii, dużą popularnością cieszą się także chłodzone napoje.

Songkran w różnych regionach Tajlandii

Songkran obchodzony jest w całej Tajlandii, ale nie wszędzie świętowanie wygląda tak samo. W zależności od regionu można trafić na bardziej tradycyjne formy celebrowania Nowego Roku albo w sam środek obchodów w nowoczesnym, kosmopolitycznym wydaniu. Zabawa trwa od trzech dni do nawet całego tygodnia. Oto miejsca, w których nowy rok wita się w szczególny sposób.

Chiang Mai – największe obchody Songkranu

Największe miasto północnej Tajlandii i dawna stolica królestwa Lanna to jedno z najlepszych miejsc w kraju, by doświadczyć Songkranu z rozmachem. Odbywają się tu jedne z najsłynniejszych obchodów tajskiego Nowego Roku.

Jeśli chcesz stanąć do wodnej bitwy, Chiang Mai to strzał w dziesiątkę. Centrum wydarzeń jest Stare Miasto otoczone historyczną fosą – to właśnie ona staje się niewyczerpanym źródłem wody dla uczestników zabawy. W czasie Songkranu ulice wokół fosy zamieniają się w gigantyczne pole bitwy, na którym nikt nie może czuć się bezpiecznie. Niezależnie od tego, czy jesteś kierowcą, turystą czy przypadkowym przechodniem – prawdopodobnie nie zostanie na Tobie sucha nitka.

Chiang Mai zachowało przy tym wiele tradycyjnych elementów święta. Jednym z najważniejszych wydarzeń jest procesja z posągiem Phra Buddha Sihing, podczas której wierni i turyści mogą uczestniczyć w ceremoniach religijnych. Ulicami przechodzą także kolorowe parady z tancerzami, muzykami i uczestnikami w regionalnych strojach północnej Tajlandii. Połączenie wielkiej ulicznej imprezy z żywą tradycją sprawia, że Chiang Mai uchodzi za jedno z najciekawszych miejsc do przeżycia Songkranu.

Bangkok – Khao San Road i Silom

W stolicy Tajlandii obchody tajskiego Nowego Roku należą do najbardziej intensywnych i różnorodnych w kraju. W świętowanie angażuje się praktycznie całe miasto, a największe tłumy przyciągają dwie lokalizacje – Khao San Road i Silom.

W czasie święta Khao San Road staje się jedną wielką imprezą pod gołym niebem. Wąską uliczkę szczelnie wypełnia tłum z pistoletami na wodę, a z barów i restauracji rozbrzmiewa muzyka. Atmosfera przypomina skrzyżowanie festiwalu muzycznego z gigantyczną wodną imprezą, w której bawią się zarówno Tajowie, jak i turyści z całego świata. Jeśli lubisz muzykę i taniec, Khao San Road jest dla Ciebie.

Silom to z kolei zwykle zatłoczona arteria biznesowa, która na czas święta zostaje częściowo zamknięta dla samochodów i zamienia się w kilkukilometrową strefę zabawy. Rozgrywana tu wodna bitwa, w której uczestniczą tysiące osób, należy do największych w Tajlandii.

Warto przy tym pamiętać, że święto ma w Bangkoku również spokojniejszy, tradycyjny wymiar. Wielu mieszkańców rozpoczyna obchody od wizyty w świątyni, składania darów mnichom i udziału w ceremoniach oczyszczenia.

Ayutthaya – słonie i świątynny wymiar święta

Są miejsca, w których Songkran, mimo ogromnej popularności, zachowuje bardziej tradycyjny i duchowy charakter. Jednym z nich jest Ayutthaya – dawna stolica królestwa o tej samej nazwie. Nie ma tu imprezowego rozmachu Bangkoku ani bitew wodnych na skalę Chiang Mai, ale samo świętowanie jest równie ekscytujące.

Największą atrakcją są słonie uczestniczące w obchodach. Zwierzęta, często ozdobione kolorowymi wzorami, biorą udział w paradach i polewają wodą uczestników święta. Widok słoni przemierzających ulice dawnej królewskiej stolicy stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych obrazów tajskiego Nowego Roku. Towarzyszą mu tradycyjne elementy Songkranu, takie jak obmywanie posągów Buddy aromatyzowaną wodą.

Ayutthaya zachwyca autentyczną atmosferą. Ruiny dawnych pałaców i świątyń, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, tworzą efektowną scenerię obchodów. Jeśli gdzieś można w pełni poczuć, że tajski Nowy Rok to święto głęboko zakorzenione w kulturze i historii, to właśnie tutaj. Ayutthayę odwiedzisz m.in. podczas wycieczki objazdowej po Tajlandii.

Pattaya, Phuket i wyspy – Songkran na plaży

Tajski Nowy Rok świętuje się także z dala od historycznych miast i wielkich metropolii – w nadmorskich kurortach i na tropikalnych wyspach. W ten sposób można pogodzić egzotyczny wypoczynek z udziałem w jednym z najważniejszych świąt Azji.

Pattaya to kurort nad Zatoką Tajlandzką, w którym obchody tajskiego Nowego Roku trwają najdłużej w kraju. Miasto słynie z festiwalu Wan Lai („dzień, który płynie”), który przypada 19 kwietnia i naturalnie przedłuża Songkran. Nadmorskie promenady i główne ulice wypełniają wówczas uczestnicy wodnych potyczek, a zabawie towarzyszą imprezy z pianą, koncerty i wydarzenia kulturalne.

Na Phukecie, największej wyspie Tajlandii, huczna zabawa idzie w parze z tradycją. Imprezowym centrum jest okolica Patong Beach, gdzie wspólnie bawią się turyści i mieszkańcy. Równie dużo dzieje się na zamkniętej dla ruchu Bangla Road, która przekształca się w żywiołową strefę festiwalową. Spokojniejszą atmosferę święta poczujesz w historycznym centrum Phuket Town – to dobre miejsce na lokalny street food, a na Thalang Road odbywa się impreza w stylu retro z klasycznymi samochodami, muzyką na żywo i tradycyjnymi zabawami wodnymi. Kwiecień to zatem świetny termin na wakacje na Phukecie.

Na mniejszych wyspach, takich jak Ko Samui czy Ko Phi Phi, Songkran ma zwykle bardziej kameralny charakter. Spontaniczne wodne zabawy i uliczne imprezy zdarzają się i tutaj, ale atmosfera jest spokojniejsza niż w dużych kurortach. To dobry wybór dla osób, które wolą świętować z dala od największego zgiełku, w rajskiej scenerii.

Songkran a inne święta nowego roku w Azji

Nie tylko Tajlandia świętuje w kwietniu nadejście nowego roku. Wspólne korzenie kulturowe i religijne sprawiają, że kraje Azji Południowo-Wschodniej mają podobne noworoczne tradycje i obyczaje.

Najbliższym odpowiednikiem Songkranu jest laotańskie święto Pi Mai. Zbliżony charakter mają również obchody Chaul Chnam Thmey w Kambodży oraz Thingyan w Mjanmie. Wszystkie te święta przypadają na połowę kwietnia i – podobnie jak Songkran – obejmują m.in. odwiedzanie świątyń, polewanie posągów Buddy, oddawanie szacunku starszym i oblewanie się wodą na ulicach.

Zupełnie inaczej wygląda powitanie nowego roku w Chinach i krajach chińskiego kręgu kulturowego. Chiński Nowy Rok przypada na przełomie stycznia i lutego, a towarzyszą mu rodzinne spotkania, pokazy fajerwerków, czerwone dekoracje i tańce smoków oraz lwów – podobnie świętuje się m.in. na Tajwanie. Nie ma tu jednak motywu rytualnego oblewania się wodą. Z chińskiego kalendarza wywodzi się także Tet – wietnamski Nowy Rok i największe święto w tym kraju. Własne tradycje ma również Mongolia, gdzie nowy rok wita się podczas święta Tsagaan Sar, a w Tybecie, Nepalu i Bhutanie obchodzi się Losar.

Jeszcze inne zwyczaje panują w Japonii i Korei Południowej. Najważniejszym japońskim świętem jest Shōgatsu – Nowy Rok obchodzony 1 stycznia zgodnie z kalendarzem gregoriańskim. W Korei Południowej podobną rangę ma z kolei Seollal, czyli księżycowy Nowy Rok przypadający w tym samym czasie co chiński Nowy Rok.

Przeżyj festiwal Songkran podczas wakacji w Tajlandii z Rainbow!

Kubeł lodowatej wody wylany znienacka na plecy, śmiech zupełnie obcych ludzi i koszulka, która wysycha w kwadrans tylko po to, by zaraz znów przemoknąć – tak wygląda tajski Nowy Rok z perspektywy uczestnika. Songkran pokazuje Tajlandię w najradośniejszym wydaniu, a przy okazji pozwala z bliska zobaczyć rytuały, które Tajowie pielęgnują od pokoleń. Trudno o lepszy moment, by zrozumieć, dlaczego ten kraj nazywa się krajem uśmiechu.

Songkran ma stałą datę, więc wyjazd łatwo zaplanować z wyprzedzeniem. Nasze wycieczki objazdowe prowadzą m.in. przez Bangkok, Ayutthayę i Chiang Mai, a zwiedzanie można przedłużyć o wypoczynek nad Zatoką Tajlandzką lub Morzem Andamańskim. Kwiecień to zarazem końcówka pory suchej – ostatni moment, by nacieszyć się słońcem, zanim nad Tajlandię nadciągną monsunowe deszcze.

Jeśli chcesz zobaczyć to święto na własne oczy, nie zwlekaj z rezerwacją – kwietniowe terminy cieszą się dużym zainteresowaniem. Sprawdź wakacje w Tajlandii i rozpocznij nowy rok po tajsku – z uśmiechem i na mokro!