Czy w Grecji są rekiny? Cała prawda o rekinach w greckich wodach

Czy w greckich wodach żyją rekiny?

Odpowiedź brzmi: tak, ale nie powinniśmy w związku z tym budować w głowie obrazów, które same nasuwają się po obejrzeniu filmów o rekinach. W wodach greckich żyją 33 gatunki rekinów (według szacunków organizacji iSea oraz IUCN), ale większość z nich to małe, całkowicie nieszkodliwe ryby, które żyją na dnie morskim lub w głębokich wodach, daleko od popularnych plaż turystycznych.

Rekiny były znacznie wyraźniej obecne w greckich wodach w przeszłości, szczególnie przed latami 70. XX wieku. Obecnie ich liczba jest znacznie mniejsza, głównie ze względu na przełowienie i degradację środowiska morskiego.

Według badania historycznego opublikowanego w 2022 roku w MDPI, które analizowało dane z lat 1883-1983, Morze Egejskie koncentruje 83% wszystkich obserwacji rekinów w Grecji, podczas gdy Morze Jońskie pozostałe 17%. Oznacza to, że planując wakacje na Santorini, Mykonos czy Krecie, będziesz pływać w rejonach o największej różnorodności gatunków rekinów w greckich wodach.

Jakich gatunków rekinów spodziewać się w greckich morzach?

Wody obmywające greckie wyspy to prawdziwe sanktuarium morskiej różnorodności. Najnowsze badania organizacji iSea, obejmujące 140 lat obserwacji, zidentyfikowały konkretne gatunki rekinów, które możesz spotkać w greckich wodach.

Organizacja iSea prowadzi także platformę Citizen Science, na której można zgłaszać obserwacje rekinów – Grecja aktywnie wspiera naukę obywatelską, pozwalając turystom i nurkom na pośredni udział w badaniach nad tymi fascynującymi stworzeniami.

Historyczne badania z lat 1883-1983 odnotowały m.in. takie gatunki jak rekin sześcioskrzelowy (Hexanchus griseus), koleń pospolity (Squalus acanthias) czy rzadko spotykany żarłacz biały (Carcharodon carcharias). Większość obserwacji dotyczyła jednak rekinków psich – mniejszych, niegroźnych rekinów.

Poznajmy bliżej najciekawsze z nich – choć prawdopodobieństwo ich spotkania jest obecnie minimalne, a poza tym żaden z gatunków rekinów nie występuje w płytkich wodach przy hotelowych plażach.

Rekinek psi – najczęstszy mieszkaniec greckich wód

Rekinek psi (Scyliorhinus canicula), nazywany czasem rekinem kocim, to najczęściej spotykany gatunek rekina w greckich wodach. Te 60-centymetrowe stworzenia przypominają bardziej kolorowe rybki niż groźne drapieżniki.

Rekinki psi żyją na dnie morskim, gdzie polują na małe skorupiaki i drobne ryby. Są całkowicie nieszkodliwe dla człowieka i często stają się atrakcją dla nurków w płytszych wodach wokół greckich wysp. Ich charakterystyczna, cętkowana skóra pomaga im kamuflować się wśród skał i alg morskich.

Rekin niebieski – elegancki wędrowiec oceanów

Wśród większych gatunków często spotykanym w greckich wodach jest rekin niebieski (Prionace glauca), elegancki wędrowiec, który przemierza tysiące kilometrów rocznie. Ten 2,5-metrowy mieszkaniec głębin żywi się małymi rybami i kalmarami, a człowieka traktuje jako nieinteresującą przeszkodę.

Rekin niebieski jest często mylony z groźniejszymi gatunkami z powodu koloru i smukłej sylwetki, ale zupełnie niesłusznie – to spokojne stworzenie unika kontaktu z ludźmi. Rekiny niebieskie to prawdziwi nomadzi mórz – potrafią pokonać nawet 5000 km w ciągu roku. Spotkanie z takim podczas nurkowania jest bardzo mało prawdopodobne, ale może stanowić jeden z najpiękniejszych widoków podwodnego świata.

Rekin basking – łagodny olbrzym oceanów

Prawdziwą atrakcją greckich wód jest rekin basking (Cetorhinus maximus) – drugi co do wielkości rekin na świecie. Te nawet 8-metrowe giganty są planktonożernymi filtratorami, żywiącymi się wyłącznie planktonem, który filtrują przez swoje ogromne skrzela.

Spotkanie z rekinem basking to marzenie każdego nurka. Te łagodne olbrzymy często pływają blisko powierzchni, szczególnie wiosną i latem, gdy woda roi się od planktonu.

Rekin anielski – rzadki mieszkaniec piaszczystego dna

Rekin anielski (Squatina squatina), zwany także rekinem piaskowym, to jeden z najrzadszych i najbardziej nietypowych gatunków w greckich wodach. Ta płaska ryba podobna do rai większość życia spędza zakopana w piasku na dnie morza, gdzie poluje na małe ryby i skorupiaki.

Te niezwykłe, całkowicie nieszkodliwe stworzenia stanowią prawdziwą atrakcję dla nurków, szczególnie w okolicach wysp Rodos i Kos. Spotkanie z rekinem anielskim wymaga jednak sporego szczęścia – gatunek jest krytycznie zagrożony wyginięciem i spotyka się go bardzo rzadko.

Żarłacz biały – legenda greckich głębin

Żarłacz biały (Carcharodon carcharias) rzeczywiście występuje w wodach greckich, ale populacja jest tak mała, że spotkanie z nim graniczy z cudem. Te legendarne drapieżniki preferują głębokie wody i w Morzu Śródziemnym żywią się głównie dużymi rybami, choć w innych oceanach polują także na morskie ssaki.

Większość odnotowanych obserwacji to przypadkowe spotkania rybaków na pełnym morzu, z dala od stref turystycznych. Żarłacze białe to samotniki, które przemieszczają się na ogromne dystanse w poszukiwaniu pokarmu. Ze względu na swoją rzadkość nie stanowią realnego zagrożenia dla turystów w greckich wodach.

Grecja – rekiny. Gdzie i kiedy je obserwować?

W tradycji greckich rybaków rekiny od wieków były uważane za posłańców Posejdona, ostrzegających przed nadchodzącymi sztormami. Współczesne badania potwierdzają tę obserwację – rekiny rzeczywiście potrafią wykrywać spadki ciśnienia barometrycznego przed sztormami i reagują na nie, przepływając do głębszych, bezpieczniejszych wód.

To jednak niejedyny sposób, w jaki rekiny wybierają miejsce swojego pobytu. W zależności od gatunku preferują konkretne obszary – głębokie wody wokół wysp wulkanicznych, kanały między archipelagami i obszary o bogatym życiu planktonu to miejsca, gdzie szanse na ich ujrzenie są największe.

Poniżej wskazujemy miejsca o najwyższym poziomie prawdopodobieństwa, jeżeli chodzi o spotkanie rekina w Grecji. Warto przy tym pamiętać, że na taką wyprawę nie trzeba – a wręcz nie można, jeżeli nie ma się doświadczenia – wybierać się samotnie. Dla tych, którzy chcieliby aktywnie poszukać rekinów, niektóre centra nurkowe oferują wyprawy typu „shark watching” – bezpieczne i pod pełnym nadzorem.

Cyklady – dom dla rekinów niebieskich

Cyklady (Mykonos, Santorini, Naxos, Paros) to obszary gdzie najczęściej obserwuje się rekiny niebieskie. Te wyspy, powstałe z dawnych wulkanów, otoczone są głębokimi wodami, które stanowią naturalne środowisko dla pelagicznych gatunków.

Na Mykonos najlepszymi miejscami do nurkowania są Paradise Reef i głębokie wody wokół wyspy Prasonisi, gdzie czasami można spotkać rekiny niebieskie. Santorini oferuje nurkowanie w kalderze wulkanicznej wokół Nea Kameni, gdzie występują zarówno rekiny niebieskie, jak i sporadycznie rekiny basking.

Kreta – wyspa o największej różnorodności rekinów

Kreta, największa wyspa grecka, może pochwalić się największą różnorodnością gatunków rekinów. Wody wokół Heraklionu i Chanii to siedlisko rekinów niebieskich, rekinków psich i sporadycznie rekinów anielskich.

Warto zwrócić uwagę zwłaszcza na okolice Platanias w rejonie Chanii oraz Agia Pelagia, gdzie lokalne centra nurkowe odnotowują sporadyczne obserwacje różnych gatunków rekinów, głównie w głębokich wodach poniżej 25 metrów.

Korfu – wyspa z historią spotkań z rekinami

Korfu ma szczególne miejsce w historii greckich rekinów – to tutaj odnotowano najwięcej historycznych incydentów, ale wszystkie miały miejsce przed 1981 rokiem. Współczesne wody Korfu są równie bezpieczne, jak pozostałe greckie akweny.

Choć obserwacje rekinów w wodach wokół Korfu są obecnie jeszcze rzadsze niż w innych regionach Grecji, wyspa oferuje doskonałe nurkowanie z bogatym życiem morskim, w tym ośmiornicami, krabami i kolorowymi rybami rafowymi.

Najlepsze pory roku na obserwację rekinów

Różne gatunki rekinów mają odmienne cykle aktywności w ciągu roku. Podczas gdy rekiny pelagiczne (żyjące w otwartym morzu, jak rekin niebieski) podążają za zmianami temperatury wody i dostępnością pokarmu, gatunki denne (jak rekinek psi) zachowują bardziej stałą aktywność. Cykle migracyjne większości rekinów są ściśle związane z ich potrzebami rozrodczymi i sezonową dostępnością pożywienia. Kiedy więc szukanie ich ma największy sens?

• Wiosna (maj-czerwiec) – sezon rekinów basking podążających za koncentracjami planktonu w płytszych wodach.

• Lato (lipiec-sierpień) – szczyt aktywności większości gatunków związany z okresem rozrodczym i wyższą temperaturą wody.

• Jesień i zima – rekiny pelagiczne migrują do głębszych wód, podczas gdy gatunki denne pozostają aktywne przy dnie przez cały rok.

Ataki rekinów w Morzu Śródziemnym. Czy jest się czego bać?

Statystyki są jednoznaczne i uspokajające. W całym basenie Morza Śródziemnego ataki rekinów należą do najrzadszych zdarzeń na świecie. W Grecji odnotowano tylko 3 śmiertelne ataki rekinów i to między 1900 a 1983 rokiem: w 1948 roku (Keratsini), 1951 roku (Korfu) i 1963 roku (Pagasitikos).

W latach 50. i 60. XX wieku dochodziło do licznych obserwacji i incydentów z udziałem rekinów, co prowadziło do polowań na nie i ich odstrzału (często także gatunków niegroźnych). Od lat 80. XX wieku liczba obserwacji rekinów systematycznie malała. Ostatni udokumentowany atak rekina na człowieka w greckich wodach miał miejsce w 1981 roku.

Obecnie nie notuje się żadnych przypadków ataków rekinów na ludzi w Grecji. Większość rekinów spotykanych w wodach greckich to nieszkodliwe gatunki, a przypadki zauważenia dużego rekina blisko brzegu są bardzo rzadkie. Od ponad 43 lat miliony turystów bezpiecznie pływa, nurkuje i uprawia sporty wodne w Morzu Egejskim i Jońskim.

Według badania opublikowanego w 2008 roku w czasopiśmie „Conservation Biology” przez Francesco Ferretti z Dalhousie University, populacje niektórych gatunków rekinów w Morzu Śródziemnym spadły o ponad 97% w ciągu ostatnich 200 lat – co oznacza, że to rekiny są bardziej zagrożone przez człowieka niż odwrotnie.

Przezorny zawsze ubezpieczony, czyli rekiny a bezpieczeństwo kąpieli

Choć ryzyko spotkania rekina w greckich wodach jest praktycznie zerowe, warto znać podstawowe zasady bezpiecznego zachowania w morzu. Planując relaks na greckich plażach, skup się na rzeczywistych zagrożeniach wodnych, takich jak prądy morskie, czy intensywne słońce. Rekiny znajdują się na samym końcu listy potencjalnych problemów.

Podstawowe zasady bezpieczeństwa:

• Pływaj w miejscach pilnowanych przez ratowników – zapewniają szybką pomoc w każdej sytuacji i znają lokalne warunki wodne.

• Nie pływaj w pojedynkę w głębokich wodach – w razie problemów uzyskasz pomoc od towarzyszących osób.

• Przestrzegaj flag ostrzegawczych na plażach – nie są jakiegoś rodzaju dekoracją, lecz informują o aktualnych warunkach morskich, prądach i innych zagrożeniach.

• Unikaj noszenia błyszczącej biżuterii podczas pływania – błyski mogą przyciągnąć uwagę ryb i rzadko spotykanych większych gatunków morskich stworzeń.

• Nie pływaj o świcie i zmierzchu – to pory największej aktywności większości morskich drapieżników.

• Unikaj kąpieli z otwartymi ranami – krew w wodzie może przyciągnąć niechcianą uwagę morskich mieszkańców.

Dla nurków:

• Nurkuj zawsze z przewodnikiem znającym lokalne warunki – znają najlepsze miejsca, potencjalne zagrożenia i bezpieczne trasy nurkowe.

• Używaj odpowiedniego sprzętu dostosowanego do lokalnych wód – temperatura wody może oznaczać konieczność skorzystania z odpowiedniego kombinezonu i wyposażenia.

• Planuj nurkowanie na ranek lub popołudnie dla najlepszej widoczności – unikniesz też najintensywniejszego ruchu łodzi i turystów w wodzie.

• Szanuj środowisko morskie – obserwuj, nie dotykaj – w ten sposób chronisz delikatny ekosystem i unikasz nieprzewidzianych reakcji morskich stworzeń.

W bardzo mało prawdopodobnym przypadku spotkania rekina podczas nurkowania: zachowaj spokój, poruszaj się bez pośpiechu, utrzymuj kontakt wzrokowy i powoli się oddal. Większość rekinów w greckich wodach to ciekawskie, ale całkowicie nieszkodliwe stworzenia.

Jak Grecy dbają o bezpieczeństwo turystów w kontekście rekinów?

Greckie władze traktują bezpieczeństwo turystów niezwykle poważnie, choć w przypadku rekinów nie ma potrzeby specjalnych środków ostrożności ze względu na brak zagrożenia. Oto kilka spośród lokalnych działań związanych z rekinami:

• Hellenic Coast Guard prowadzi całodobowy monitoring wód terytorialnych z czasem reakcji do 15 minut w przypadku jakiejkolwiek sytuacji kryzysowej. Gdyby istniało jakiekolwiek zagrożenie, informacja zostałaby natychmiast przekazana wszystkim ośrodkom turystycznym.

• Hellenic Centre for Marine Research prowadzi system POSEIDON – zaawansowany monitoring oceanograficzny działający w czasie rzeczywistym. Sieć boi pomiarowych śledzi temperaturę wody, prądy morskie i koncentracje planktonu.

• Organizacja HELMEPA prowadzi od 1982 roku kampanie edukacyjne „Stay Safe at Sea”, pokazując rekiny jako ważną część ekosystemu, a nie zagrożenie. Greckie podejście opiera się na wiedzy i zrozumieniu natury, nie na strachu.

Zamiast bać się rekinów, warto bać się o nie – ekologia i ochrona

Paradoksalnie, to nie my powinniśmy bać się rekinów, ale rekiny nas. Te niezwykłe stworzenia, które przetrwały dinozaury i ery lodowcowe, dziś stoją w obliczu największego zagrożenia w swojej historii – człowieka.

Historia pokazuje, jak drastycznie zmieniło się nasze postrzeganie rekinów. W latach 60. XX wieku społeczeństwo reagowało paniką na ich obecność – pojawiały się apele o odstrzał, stosowano specjalne druty kolczaste w morzu dla ochrony kąpielisk. Obecnie podejście zmieniło się diametralnie. Rekiny są chronione, a wiele z nich to gatunki zagrożone wyginięciem.

Współczesna nauka ujawniła kluczową rolę rekinów w ekosystemach morskich. Jako drapieżniki szczytowe pełnią funkcję bioindykatorów – ich obecność w wodach oznacza dobrą jakość całego ekosystemu morskiego. Regulują populacje innych gatunków, zapewniając równowagę łańcucha pokarmowego. Bez rekinów greckie morza straciłyby swoją naturalną różnorodność.

Jeśli rekiny są obecne w greckich wodach, to uspokajający sygnał, że akwen jest zdrowy i bezpieczny dla wszystkich form życia morskiego. Dlatego Grecja aktywnie uczestniczy w ich ochronie. Kraj wprowadził całkowity zakaz połowów na płetwy rekinów w 2013 roku, zgodnie z unijnymi programami ochrony. Dodatkowo ścisła ochrona kilku gatunków, w tym rekina anielskiego, została zagwarantowana na podstawie rozporządzenia Ministerstwa Rozwoju Rolnictwa i Żeglugi – łamanie przepisów grozi wysokimi grzywnami.

Organizacja iSea prowadzi długoterminowy monitoring populacji, dokumentując każde spotkanie z rekinami w greckich wodach poprzez swoją platformę naukową i zgłoszenia od nurków oraz rybaków. To istotne, bo 54% gatunków rekinów w Morzu Śródziemnym jest obecnie na liście gatunków zagrożonych. Greckie programy badawcze otrzymują wsparcie finansowe z UE na sumę 2,3 miliona euro rocznie na ochronę tych morskich legend.

Mimo postępu w nauce, mit o „groźnych rekinach” wciąż bywa obecny w mediach, choć jest nieaktualny i szkodliwy dla ochrony przyrody. Współczesna edukacja skupia się na pokazywaniu rekinów jako ważnej części ekosystemu, a nie zagrożenia.

Marzysz o spotkaniu rekina w Grecji? Wybierz się na poszukiwania z Rainbow!

Po przeczytaniu tego artykułu jedna rzecz powinna być jasna: obawy przed rekinami w Grecji są całkowicie nieuzasadnione. 43 lata bez żadnego incydentu przy jednoczesnym napływie milionów turystów rocznie to statystyka, która mówi sama za siebie. Prawdopodobieństwo spotkania rekina jest minimalne – znacznie większe szanse masz na wygranie w loterii. Nie ma więc na co czekać – czas zaplanować wakacje!

Rainbow oferuje bezpieczne i komfortowe wakacje w Grecji w najlepszych hotelach – również własnej sieci White Olive. Niezależnie od tego, czy wybierzesz Kretę z jej bogatym życiem morskim, malownicze Cyklady (np. Mykonos) z krystalicznie czystymi wodami, czy może historyczne Korfu – wszędzie możesz cieszyć się morzem bez żadnych obaw. Mamy też coś dla tych, którzy szukają czegoś więcej niż tylko radość z plażowania – bogactwo wycieczek objazdowych po Grecji.

Zamiast martwić się o rekiny, skup się na tym, co naprawdę ważne: wybierz idealną grecką wycieczkę i zacznij planować wymarzone wakacje. Z przyjemnością pomożemy Ci odkryć niesamowite piękno kontynentalnej części Grecji oraz jej wysp, gdzie największym zagrożeniem będzie... trudność w wyborze najlepszej plaży na następny dzień!