Valletta – atrakcje. Co zobaczyć w stolicy Malty?

Z czego słynie Valletta?

Stolica Malty zachwyca swoim nadmorskim położeniem, ale o jej klimacie przesądza także architektura. Miasto założono w 1566 roku, rok po zwycięstwie joannitów nad Imperium Osmańskim w wielkim oblężeniu Malty. Od początku projektowano je jako potężną twierdzę i reprezentacyjną stolicę zakonu, czego ślady widać do dziś w monumentalnych fortyfikacjach.

Valletta jest też miastem baroku – złociste kamienice wyrastają wzdłuż wąskich, kamiennych uliczek, a za nimi rozpościera się widok na błękitne morze. W granicach miasta stoi 320 zabytków, dzięki czemu Valletta należy do najbardziej zagęszczonych obszarów zabytkowych na świecie, a w 1980 roku wpisano ją w całości na listę światowego dziedzictwa UNESCO. To idealne miejsce dla turystów podążających śladami historii, którzy chcą połączyć nadmorski wypoczynek ze zwiedzaniem.

Valletta – co zobaczyć? Najważniejsze atrakcje i zabytki

Najważniejsze zabytki Valletty znajdują się w obrębie niewielkiego historycznego centrum zajmującego wąski półwysep. Większość atrakcji leży w zasięgu jednego spaceru, więc najlepszym sposobem zwiedzania jest po prostu przejście uliczkami miasta. Niemal na każdej z nich wzrok przyciągnie albo architektoniczny detal, albo imponujący widok na morze.

Konkatedra św. Jana – barokowy przepych Zakonu Maltańskiego

Konkatedra św. Jana jest jednym z najważniejszych zabytków Valletty i jednocześnie jedną z najbardziej imponujących świątyń barokowych w Europie. Wzniesiono ją w latach 1572-1577 na polecenie wielkiego mistrza Jeana de la Cassière, jako główny kościół rycerzy św. Jana rządzących Maltą przez ponad dwa stulecia.

Z zewnątrz budowla jest stosunkowo surowa i przypomina raczej twierdzę niż bogato zdobioną świątynię. Ten kontrast sprawia, że wnętrze robi jeszcze większe wrażenie – po przekroczeniu progu odwiedzający trafiają do przestrzeni wypełnionej złotem, marmurem i barokową ornamentyką. Cały ten wystrój powstał sto lat po budowie kościoła, kiedy kolejni wielcy mistrzowie postanowili, że świątynia zakonu ma dorównać kościołom Rzymu. Sklepienie pokrywają malowidła ze scenami z życia patrona, Jana Chrzciciela, wykonane w XVII wieku przez Mattię Pretiego.

W oratorium katedry znajduje się jedno z najcenniejszych dzieł sztuki na Malcie – „Ścięcie św. Jana Chrzciciela” Caravaggia. To jedyny obraz, który malarz podpisał, a przy tym największe jego płótno.

Pałac Wielkiego Mistrza – od joannitów do prezydenta Malty

Wzniesiony w XVI wieku, wkrótce po założeniu miasta, pałac stał się oficjalną siedzibą wielkich mistrzów Zakonu Maltańskiego i pełnił tę funkcję do 1798 roku. Poza funkcją rezydencji był miejscem, w którym podejmowano najważniejsze decyzje polityczne i wojskowe. W murach budowli znajdowały się apartamenty wielkiego mistrza, reprezentacyjne sale ceremonialne oraz pomieszczenia administracyjne.

Dziś w pałacu mieści się urząd prezydenta Malty, a część wnętrz udostępniono zwiedzającym – po wieloletnim remoncie otwarto je ponownie w styczniu 2024 roku. Odwiedzających przyciągają zwłaszcza sale reprezentacyjne, których ściany pokrywają ogromne freski przedstawiające sceny z historii zakonu.

W budynku działa także zbrojownia z kolekcją broni i zbroi rycerzy zakonu. Udostępniono ją publiczności już w 1860 roku, jako pierwsze muzeum na Malcie.

Fort św. Elma – twierdza, która przyjęła pierwsze uderzenie

Fort św. Elma należy do najważniejszych historycznych twierdz Malty. Wzniesiono go w 1552 roku w zaledwie cztery miesiące, bo budowla miała wzmocnić obronę wyspy przed spodziewanym atakiem Imperium Osmańskiego. Przewidywania jej twórców sprawdziły się – w 1565 roku fort był pierwszym celem osmańskiej armii, która próbowała zdobyć wyspę.

Załoga broniła się przez miesiąc i skapitulowała 23 czerwca, ale opóźnienie osmańskiego natarcia dało obrońcom wyspy czas na przygotowania i na nadejście odsieczy. Tę i inne historie przybliża mieszczące się dziś w forcie Narodowe Muzeum Wojny, prezentujące dzieje wyspy od czasów najdawniejszych po XX wiek. Odwiedzający poznają też szczegóły konstrukcji twierdzy, zaprojektowanej w kształcie gwiazdy, co przystosowało ją do walki artyleryjskiej. Spacer po fortyfikacjach pozwala podziwiać rozległe widoki na oba porty i Morze Śródziemne.

Auberge de Castille – oberża kastylijska i siedziba premiera

Auberge de Castille to jeden z najbardziej imponujących budynków w historycznym centrum Valletty i miejsce, w którym urzęduje premier Malty. Jego historia sięga czasów rycerzy zakonu św. Jana – powstał dla tych z nich, którzy pochodzili z Kastylii, Leónu i Portugalii. Po okresie rządów joannitów budynek wielokrotnie zmieniał funkcję. W czasie brytyjskiego panowania mieściły się tu urzędy administracyjne, a po uzyskaniu niepodległości pałac stał się siedzibą rządu.

W planie zwiedzania stolicy Malty budynek znajduje się przede wszystkim za sprawą architektury. Monumentalna fasada z symetrycznym układem okien, bogatymi zdobieniami i centralnym portalem sprawia, że oberża uchodzi za jeden z najpiękniejszych pałaców w Valletcie. Ta fasada jest przy tym znacznie młodsza od samego gmachu – zaprojektował ją Andrea Belli w latach 1741-1744, gdy wielki mistrz Manuel Pinto da Fonseca kazał przebudować budynek od podstaw.

Kościół św. Pawła Rozbitka – patrona Malty

Kościół św. Pawła Rozbitka należy do najstarszych i najważniejszych obiektów sakralnych w Valletcie, a dla Maltańczyków ma znaczenie szczególne. Świątynia upamiętnia wydarzenie z 60 roku n.e. – rozbicie statku, na którym św. Paweł podróżował do Rzymu, co miało stać się początkiem chrześcijaństwa na wyspie. Pierwszy kościół powstał pod koniec XVI wieku według projektu Girolama Cassara, ale przez wieki przechodził rozbudowy, które zmieniły zarówno wygląd fasady, jak i wnętrze.

Turyści mogą dzisiaj zobaczyć pełną przepychu barokową architekturę – bogate złocenia, malowidła na sklepieniu przedstawiające życie św. Pawła, marmurowe inkrustacje oraz kamienne rzeźby. Wizyta w kościele św. Pawła Rozbitka to ważny punkt dla katolików, ponieważ w świątyni przechowywane są dwie relikwie – kość prawego nadgarstka św. Pawła oraz fragment kolumny, na której według tradycji apostoł został ścięty w Rzymie.

Górne Ogrody Barrakka – panorama Wielkiego Portu

Górne Ogrody Barrakka to jeden z najlepszych punktów widokowych w Valletcie, z panoramą Wielkiego Portu i maltańskiego Trójmiasta – Birgu, Senglei i Cospicui. Historia ogrodów sięga połowy XVI wieku, kiedy pełniły funkcję prywatnego terenu rekreacyjnego dla włoskich rycerzy zakonu św. Jana. Wraz z nadejściem brytyjskiego panowania ogrody otwarto dla publiczności i szybko stały się ulubionym miejscem spacerów mieszkańców oraz turystów. Poniżej tarasów mieści się Bateria Salutacyjna (Saluting Battery) – historyczne stanowisko artyleryjskie, z którego wciąż oddawane są wystrzały.

Dolne Ogrody Barrakka i Siege Bell War Memorial

Dolne Ogrody Barrakka mają bardziej intymny charakter i pokazują wejście do portu z innej strony. Usytuowane na bastionie św. Krzysztofa, dają podróżnikom miejsce na chwilę spokoju w środku zwiedzania. Centralnym punktem ogrodów jest neoklasyczna świątynia w formie rzymskiego doryckiego portyku, wzniesiona w 1810 roku jako pomnik brytyjskiego admirała sir Alexandra Balla.

Z tarasów Dolnych Ogrodów Barrakka widać Fort Ricasoli, Falochron Wielkiego Portu oraz charakterystyczny pomnik Siege Bell War Memorial. Monumentalny dzwon, stojący zaledwie kilka kroków od ogrodów, odsłoniła królowa Elżbieta II w 1992 roku dla upamiętnienia bohaterstwa obrońców Malty podczas II wojny światowej.

Republic Street – główna arteria stolicy

Turyści bardzo często rozpoczynają zwiedzanie Valletty właśnie od jej głównej ulicy, czyli Republic Street. Rozciąga się ona na blisko kilometr, od City Gate do murów fortu św. Elma. Historia arterii zaczęła się w 1566 roku, rok po wielkim oblężeniu, kiedy przysłany przez papieża Piusa V inżynier Francesco Laparelli rozplanował miasto na planie hippodamejskim, a głównej ulicy wyznaczył rolę manifestu potęgi zakonu. To właśnie przy niej znajdują się główne atrakcje Valletty, takie jak monumentalny Pałac Wielkiego Mistrza czy Konkatedra św. Jana. Podczas spaceru warto zwrócić uwagę także na mniej oczywiste detale, na przykład charakterystyczne dla Malty kolorowe, zabudowane balkony zwane gallarijami, które gęsto zdobią fasady kamienic.

Republic Street pozwala też poczuć codzienność stolicy, bo tu skupia się handel i życie towarzyskie. Wieczorem ulicę rozświetlają witryny sklepów i okna kawiarni.

Valletta Waterfront – kolorowe magazyny nad portem

Valletta Waterfront to jedna z najbardziej rozpoznawalnych panoram maltańskiej stolicy – rzędy barokowych magazynów ciągnące się wzdłuż nabrzeża Pinto w Wielkim Porcie (administracyjnie nabrzeże należy już do sąsiedniej Floriany). Historia tego miejsca wiąże się z XVIII wiekiem i postacią wielkiego mistrza Manuela Pinto de Fonseca, który zlecił budowę monumentalnych składów towarowych, aby usprawnić handel morski i umocnić pozycję Malty jako ważnego portu przeładunkowego na Morzu Śródziemnym. Dziewiętnaście magazynów oddano do użytku w 1752 roku według projektu Andrei Belliego.

Dzisiaj architektura nabrzeża zachwyca eleganckimi fasadami, a także intensywnymi kolorami drzwi i okiennic. Według powszechnie powtarzanej wersji barwy odpowiadały dawniej rodzajom towarów składowanych w poszczególnych magazynach. Warto wybrać się w okolice portu zwłaszcza po zachodzie słońca, kiedy fasady magazynów są iluminowane, a nabrzeże zapełnia się gośćmi restauracji i kawiarni.

Fontanna Trytona i City Gate – brama do centrum miasta

Fontanna Trytona oraz Brama Miejska (City Gate) to zlokalizowane obok siebie obiekty, które wspólnie tworzą symboliczne wejście do centrum Valletty.

Fontanna Trytona, ukończona w 1959 roku, jest centralnym punktem placu przed bramą i jednym z najważniejszych dzieł modernizmu na wyspie. Symbolizuje więź Malty z morzem i chętnie służy za miejsce spotkań.

Tuż za fontanną wznosi się City Gate, czyli brama prowadząca do wnętrza twierdzy i historycznego centrum miasta. Projekt Renza Piana, ukończony w 2014 roku, zerwał z tradycyjnym wyobrażeniem ozdobnego łuku na rzecz surowego, minimalistycznego wycięcia w potężnych murach obronnych, co miało przywrócić fortyfikacjom ich pierwotny, obronny charakter. Początkowo koncepcja budziła spore kontrowersje wśród konserwatywnych mieszkańców Malty, a dziś brama i fontanna czytają się razem – modernistyczny pomnik z lat 50. i surowe cięcie w barokowych murach.

Muzea Valletty

Wizyta w muzeum to zawsze okazja do cofnięcia się w przeszłość i odkrycia szczegółów z życia mieszkańców miasta. Historia Valletty została silnie naznaczona przez strategiczne położenie nad Morzem Śródziemnym, dlatego wiele do zobaczenia będą mieli tu wszyscy miłośnicy dawnych fortyfikacji i militariów. To jednak nie jedyne oblicze stolicy Malty – pięknie zdobione pałace i dzieła sztuki przyciągną poszukiwaczy estetycznych wrażeń.

Narodowe Muzeum Archeologiczne – Śpiąca Dama i Wenus Maltańska

Narodowe Muzeum Archeologiczne w Valletcie mieści się w XVI-wiecznym pałacu Auberge de Provence i już samo poznawanie jego wnętrza – z bogato zdobionymi sufitami i kamiennymi detalami – jest ważną częścią zwiedzania. Ekspozycja muzeum cofa odwiedzających do czasów prehistorycznych. W gablotach można zobaczyć kamienne narzędzia, ozdoby, fragmenty ceramiki oraz charakterystyczne figurki.

Jedną z najbardziej znanych jest Śpiąca Dama – rzeźba przedstawiająca kobietę leżącą na boku na ozdobnym łożu. Odkryto ją w 1902 roku w Hypogeum Ħal Saflieni, a badacze wiążą figurkę z wyobrażeniem przejścia do świata zmarłych. Drugim słynnym eksponatem jest tzw. Wenus Maltańska – gliniana figurka z megalitycznej świątyni Ħaġar Qim, łączona z kultem płodności prehistorycznych społeczności rolniczych wyspy.

MUŻA – narodowe muzeum sztuki w Auberge d'Italie

MUŻA to jedno z najważniejszych miejsc dla osób zainteresowanych historią sztuki na Malcie. Mieści się w zabytkowym Auberge d'Italie, który powstał w XVI wieku i należy do najbardziej reprezentacyjnych pałaców w Valletcie. Historia muzeum w obecnej formie zaczęła się jednak znacznie później. W XIX i na początku XX wieku kolekcje sztuki należące do państwa maltańskiego były rozproszone w różnych instytucjach, a pierwsze narodowe zbiory artystyczne zaczęto tworzyć dopiero w latach 20. XX wieku. Muzeum w dzisiejszym kształcie otwarto w 2018 roku, gdy Valletta była Europejską Stolicą Kultury.

Sama nazwa jest skrótem od maltańskiego Mużew Nazzjonali tal-Arti, a w tym języku znaczy również „muza”. Kolekcja obejmuje ponad dwadzieścia tysięcy dzieł od renesansu po XXI wiek – obrazy europejskich szkół malarskich, rzeźby, grafiki, mapy oraz prace współczesnych artystów maltańskich.

Casa Rocca Piccola – XVI-wieczny pałac maltańskiej arystokracji

W jednej z wąskich uliczek historycznego centrum Valletty znajduje się niezwykłe miejsce pozwalające zajrzeć do świata dawnej maltańskiej arystokracji. Casa Rocca Piccola to XVI-wieczny pałac miejski, który przez ponad czterysta lat był prywatną rezydencją rodzin szlacheckich – i wciąż nią jest, bo w części budynku nadal mieszka rodzina De Piro. Pozostałe wnętrza są otwarte dla zwiedzających.

Wnętrza pałacu zachowały autentyczny charakter i łączą elementy pochodzące z różnych epok. W ponad pięćdziesięciu pomieszczeniach znajdują się zabytkowe meble, obrazy, srebra, biblioteki, a także rodzinne archiwa i pamiątki przekazywane z pokolenia na pokolenie. Zwiedzający odwiedzą eleganckie salony, sypialnie i kaplicę, ale też kuchnię oraz podziemne schrony z czasów II wojny światowej.

Malta Experience – 7000 lat historii w 45 minut

Jeśli Valletta jest dla Ciebie tylko krótkim epizodem podczas podróży po Malcie, to poznanie historii kraju w pigułce może okazać się świetnym pomysłem. Pomoże w tym multimedialne widowisko prezentujące ponad siedem tysięcy lat dziejów wyspy w zaledwie 45 minut. Pokaz odbywa się w audytorium w budynku Mediterranean Conference Centre. Przy okazji warto przyjrzeć się samej budowli – powstała w XVI wieku jako Sacra Infermeria, szpital rycerzy zakonu.

Malta Experience prowadzi widzów przez kolejne epoki historii Malty, od pierwszych osadników, którzy dotarli na wyspę około 5000 roku p.n.e., aż po współczesność. Film pokazuje także, jak wyspa zmieniała się pod panowaniem Fenicjan, Rzymian i Arabów, bo każda z tych cywilizacji pozostawiła trwałe ślady w kulturze i języku Malty. Szczególne miejsce w opowieści zajmuje starcie chrześcijańskiej Europy z Imperium Osmańskim podczas wielkiego oblężenia Malty w 1565 roku. Wydarzenie to ukształtowało dalszą historię archipelagu i doprowadziło do powstania nowej stolicy – Valletty.

Lascaris War Rooms – podziemna kwatera dowodzenia z II wojny światowej

Atrakcje Valletty kryją się także pod ziemią, w tunelach wykutych w wapieniu pod fortyfikacjami. Lascaris War Rooms to podziemny kompleks dowodzenia z czasów II wojny światowej. Pomieszczenia zaczęto kuć w 1940 roku, około 45 metrów pod Górnymi Ogrodami Barrakka, gdy Malta stała się jednym z najważniejszych strategicznych punktów w regionie. To właśnie stąd alianci kierowali operacjami wojskowymi na Morzu Śródziemnym i koordynowali obronę wyspy podczas intensywnych bombardowań. W 1943 roku w tych salach generał Eisenhower i jego dowódcy przygotowali operację Husky, czyli desant na Sycylię.

Po zakończeniu wojny kompleks nie zniknął z map wojskowych – od 1967 do 1977 roku korzystało z niego NATO, śledząc ruchy radzieckich okrętów podwodnych. Dopiero potem tunele opustoszały, a prace konserwatorskie ruszyły w 2009 roku. Dziś odwiedzający mogą zobaczyć autentyczne sale operacyjne, oryginalne mapy wojskowe, sprzęt komunikacyjny oraz pomieszczenia, w których pracowali oficerowie i analitycy.

Doświadczenia jako atrakcje. Co trzeba zrobić w Valletcie?

Urlop jest często czasem zatrzymania, gdy nie masz ochoty zaliczać kolejnych punktów napiętego planu. Ważniejsze niż intensywne zwiedzanie staje się wtedy doświadczenie klimatu miasta. Powolny spacer, rejs po zatoce czy chwila spędzona na wsłuchiwaniu się w armatnie wystrzały mogą być zarówno dopełnieniem poznawania historii Malty, jak i tym, co po powrocie pamięta się najlepiej.

Rejs do Birgu, Senglei i Cospicui – maltańskie Trójmiasto

Rejs do trzech historycznych miast portowych Malty – Birgu, Senglei i Cospicui – to jedna z najbardziej klimatycznych przygód w okolicach Valletty. Te położone po drugiej stronie zatoki miejscowości znane są jako maltańskie Trójmiasto i mają wyraźnie kameralny charakter. Birgu, noszące też nazwę Vittoriosa, zachwyci wielbicieli historycznej architektury i wąskich uliczek. Senglea jest najmniejsza z trzech i przyciąga widokami na Wielki Port. Cospicuę warto z kolei odwiedzić, by zobaczyć jej monumentalne fortyfikacje.

Rejs pomiędzy miastami daje coś więcej niż sam przejazd – pozwala spojrzeć na Vallettę i Trójmiasto od strony wody, z perspektywy, którą znali dawni żeglarze. Z nabrzeży wypływają miejskie promy, a także tradycyjne łodzie luzzu, malowane w intensywne barwy, z okiem wymalowanym na dziobie.

Spacer kolorowymi uliczkami z balkonami gallarija

Gallarija to zamknięty, drewniany balkon z oknami – charakterystyczny element maltańskiej architektury. Bliżej jej do „pokoju zawieszonego nad ulicą” niż do tarasu czy loggii. Tego rodzaju konstrukcje pojawiły się na Malcie pod koniec XVII wieku, a upowszechniły w XVIII wieku wraz z rozwojem stylu barokowego. Najstarsza znana gallarija opina narożnik Pałacu Wielkiego Mistrza – opisał ją francuski podróżnik już w 1679 roku.

Dzisiaj gallarije decydują o charakterze maltańskich ulic, a ich kolorowe konstrukcje kontrastują z jasnym wapieniem. Można na nie trafić nawet podczas pozbawionego planu spaceru. Jeśli chcesz zobaczyć ich większe zagęszczenie, skieruj się w okolice Pałacu Wielkiego Mistrza oraz na Old Theatre Street, St. Ursula Street i St. Paul Street. Najbardziej okazałe zdobią też główną ulicę Valletty, czyli Republic Street.

Strzał armatni w południe z Górnych Ogrodów Barrakka

Codzienny strzał armatni to jedna z najbardziej widowiskowych atrakcji Valletty. Trwa zaledwie chwilę, ale pozwala poczuć się częścią wielowiekowej tradycji, a przy okazji zobaczyć spektakularny widok na Wielki Port. Tradycja południowego wystrzału sięga 1824 roku – sygnał oddawano po to, by statki w porcie mogły zsynchronizować chronometry, bez których nie dało się precyzyjnie wyznaczyć długości geograficznej.

Wystrzały rozlegają się dwa razy dziennie, w południe i o 16.00. Odtwarzają je członkowie Fondazzjoni Wirt Artna, czyli Malta Heritage Trust, ubrani w historyczne stroje artylerzystów, i wykonują całą procedurę z dbałością o detale – od czyszczenia lufy po odpalenie ładunku. Bateria pod ogrodami jest przy tym najstarszą działającą baterią salutacyjną na świecie.

Największe atrakcje Valletty i całej Malty odkryjesz z Rainbow!

Konkatedra z arcydziełem Caravaggia, skąpane w słońcu ogrody z widokiem na Wielki Port czy podziemne tunele z czasów II wojny światowej leżą w Valletcie zaledwie kilkanaście minut spaceru od siebie. To najlepszy dowód na to, jak niezwykłą gęstość atrakcji oferuje maltańska stolica i jak łatwo wpleść ją w swój plan podróży – niezależnie od tego, jaki styl wypoczynku wybierzesz.

Jeśli chcesz poznać archipelag w towarzystwie eksperta, doskonałym wyborem będą wycieczki objazdowe po Malcie. W ich programie stolica ma osobny, rozbudowany punkt – trasa obejmuje m.in. spacer po starym mieście, ogrody Barrakka oraz zwiedzanie konkatedry św. Jana, a stamtąd prowadzi dalej do klimatycznej Mdiny, megalitycznych świątyń i na urokliwą wyspę Gozo.

Osoby wolące zwiedzać we własnym tempie mogą z kolei postawić na klasyczne wakacje stacjonarne lub wczasy All Inclusive na Malcie. W takim scenariuszu Valletta staje się idealnym celem jednodniowych wypadów, popołudniowej kawy przy Republic Street czy romantycznego, wieczornego rejsu po portowych zatokach.

Czas na urlop wielkiego formatu w najmniejszej stolicy Europy! Sprawdź ofertę wakacji na Malcie i zarezerwuj swój termin już dziś – im wcześniej podejmiesz decyzję, tym większy wybór sprawdzonych hoteli i dogodnych lotów będzie na Ciebie czekać.