Cypr - co warto wiedzieć przed podróżą?

Informacje ogólne

Według legendy to tutaj na plaży Pafos narodziła się z piany morskiej bogini miłości Afrodyta; dlatego właśnie Cypr nazywany bywa „wyspą miłości”. Leżący na skrzyżowaniu wielkich cywilizacji Cypr miał w swojej historii wielu najeźdźców. Egipcjanie, Grecy, Wenecjanie, Turcy Osmańscy i Anglicy – wszyscy zostawili tam swój ślad. Pełno tu skarbów archeologicznych, które sięgają aż do okresu neolitu – znajdą więc tu coś dla siebie zarówno wielbiciele historii, jak i aktywnego wypoczynku. Są tu zabytki pamiętające starożytność, typowy śródziemnomorski klimat, czyste plaże i przejrzyste morze, zapraszające do wędrówek góry i tradycyjne cypryjskie wioski z niepowtarzalnym klimatem. Góry Troodos w centrum wyspy sięgają aż 1950 metrów i stanowią świetne zaplecze dla narciarzy. Nikozja, stolica Cypru, mimo podziału na strefy jak w dawnym Berlinie, kryje wiele malowniczych zaułków. Przepiękne jest wnętrze kraju z winnicami, bujnymi lasami i dolinami kryjącymi przepiękne miasteczka (np. Kakopetria) albo bizantyjskie świątynie. Limassol to główny port i serce przemysłu winiarskiego, gdzie we wrześniu odbywa się festiwal wina. Cypr staje się coraz popularniejszym kierunkiem zimą, głównie dzięki stacjom narciarskim (np. Platres) usytuowanym na wzgórzu Olympus. Plażowanie w okolicy Ayia Napa z pewnością należy do bardzo przyjemnych cypryjskich atrakcji, jednak warto znaleźć również czas, by odwiedzić starożytne zamki, monastyry, wybrać się na wysokogórską wycieczkę, przejechać się rowerem po lesie, podziwiać dzikie wiosenne kwiaty i poznać z bliska starożytne metody uprawy ziemi. I przede wszystkim nie dziwić się obcym, którzy pozdrawiają nas na ulicy – dobrym zwyczajem tego kraju jest witanie obcych uśmiechem.

Historia:

Legenda głosi, że właśnie tam z morskich fal zrodziła się Afrodyta. Jest to tylko mit, jednak pewnym jest, że pierwsze ślady człowieka datuje się na 6000 r. p.n.e. Położenie wyspy na trasach handlowych kusiło kupców i potencjalnych zdobywców, dlatego Cypr często dostawał się pod obce wpływy, a jego niepewny status trwa do dziś. Rządzili tam m.in. Egipcjanie, Grecy, Fenicjanie, Persowie, Rzymianie i Bizantyjczycy. Wyspę najeżdżali Arabowie (VII w.), podczas krucjat dotarł tu nawet król Anglii, Ryszard Lwie Serce, który podbitą w 1191 r. wyspę przekazał Templariuszom. Cypr podbili również Francuzi i Wenecjanie. Ostatecznie najmocniej swe wpływy zaznaczyli Grecy i Turcy, a także Brytyjczycy, gdy zgodnie z umową angielsko–turecką (1878 r.) Cypr wszedł w posiadanie Wielkiej Brytanii. Wyspa uzyskała niepodległość w ramach Wspólnoty Narodów w 1960 r., jednak nierozwiązany pozostawał konflikt między ludnością grecką a turecką, doszło nawet do wojny domowej. Cypr pozostaje podzielony do dziś.

Geografia:

Cypr to wyspa o kształcie nieregularnego pięciokąta, zwężająca się ku północnemu krańcowi, czyli przylądkowi Zafer. Większość powierzchni Cypru zajmują góry – leżące na południu pasmo Troodos z najwyższym szczytem Cypru, Olimbos (1951 m.n.p.m.), zajmujące połowę powierzchni Cypru oraz pasmo Kierina ciągnące się równoleżnikowo na przestrzeni 160 km, z najwyższym szczytem Akromandra (1019 m n.p.m.). Na wschodzie Cypru znajduje się żyzna równina Mesaoria. Wzdłuż cypryjskich wybrzeży ciągną się wąskie pasy nadmorskich nizin, na południu przeważają wysokie i strome klify, u podnóża których leżą piękne piaszczyste plaże. Jest więc tam wszystko, czego trzeba do aktywnego i pełnego wypoczynku.

Fauna i flora:

W dawnych czasach nawet równiny Cypru pokrywały gęste lasy, dziś wysokopienne lasy zajmują tylko ok. 18% powierzchni wyspy, głównie w masywach górskich, gdzie rosną sosny, dęby, cedry oraz gaje oliwne. Na nizinach znajdują się plantacje cytrusów i winnej latorośli, rosną migdałowce, kwitnące jabłonie i grusze oraz aromatyczne drzewa brzoskwiniowe i drzewa oliwkowe. Ponad 1800 gatunków roślin rosnących dziko to gatunki endemiczne, wśród nich znajdują się hiacynty, filigranowe orchidee oraz 45 gatunków storczyków. Rośnie tu wiele drzew szarańczynu (jego strąki zwane są „chlebem świętojańskim”) i krzewów kaparów. Na terenie Cypru znajduje się czternaście narodowych parków leśnych, dziewięć rezerwatów przyrody, a także rezerwaty łowieckie. Typowymi zwierzętami zamieszkującymi górzyste tereny Cypru są muflony, które są pod ochroną (za zabicie muflona grozi na Cyprze nie tylko ogromna grzywna, ale też więzienie). W lasach żyją lisy, żbiki, dziki i sarny. Występuje tu 26 gatunków płazów i gadów, 197 gatunków ryb oraz przeróżne ptaki – gniazduje tu wiele gatunków ptaków wędrownych i osiadłych (m.in. sokoły i flamingi).

Klimat:

Na Cyprze występuje klimat śródziemnomorski (najcieplejszy w Unii Europejskiej), a na północnym-wschodzie wyspy półpustynny. Opady deszczu zdarzają się przede wszystkim zimą, latem są niezwykle rzadkie. Średnia roczna temperatura wynosi 24° C w ciągu dnia (14° C w nocy); w miesiącach zimowych temperatury przekraczają 20° C, a latem wynoszą średnio 30° C. Latem jest tu dwukrotnie więcej słonecznych dni niż w północnej Europie (nie mówiąc o zimie, kiedy jest ich kilkukrotnie więcej).

Co warto zjeść na Cyprze?

Kuchnia cypryjska jest prawdopodobnie jedną z najbardziej różnorodnych na świecie. Bogata i fascynująca historia wyspy znajduje odzwierciedlenie w wielu lokalnych potrawach. Szczególne położenie geograficzne Cypru, na styku Europy i Bliskiego Wschodu, przyczyniło się do wymieszania na przestrzeni wieków wielu wpływów i tradycji kulinarnych, przede wszystkim greckich, tureckich i arabskich. Pierwszą rzeczą, którą powinniście wiedzieć o kuchni cypryjskiej, jest to, że z powodu suchego klimatu opierała się na dość ograniczonej ilości składników. Ponadto, Cypr nie należał do krajów bogatych i dobrze rozwiniętych, więc jego mieszkańcy w dużej mierze bazowali na swoich własnych uprawach. Dzięki temu nauczyli się, jak z zaledwie kilku prostych składników, wyczarować dania ciekawe, smaczne i sycące. Jednym z głównych składników lokalnej kuchni jest oliwa z oliwek, a także świeże, sezonowe warzywa: pomidory, ogórki, bakłażany. Smak potraw podkreśla duża ilość świeżych ziół, w tym natki pietruszki, kolendry i mięty. W przeszłości mięso było spożywane tylko w niedzielę i z okazji różnych świąt, natomiast na co dzień na stołach królowały rośliny strączkowe i warzywa. Zobacz, jakich lokalnych produktów i dań warto spróbować, podczas wakacji na Cyprze.

Halloumi – to prawdopodobnie najbardziej znany produkt spożywczy na Cyprze, którego popularność już dawno wykroczyła poza granice wyspy. Wyróżniający się łagodnym, słonym smakiem i sprężystą konsystencją ser podpuszczkowy stał się ulubieńcem szefów kuchni na całym świecie, pojawiając się w wielu różnych potrawach. Jednakże dla Cypryjczyków halloumi to coś znacznie więcej niż ser, to także źródło ich dumy narodowej, część ich dziedzictwa kulturowego. Co ciekawe nazwa została zastrzeżona i tylko ser wytwarzany tradycyjną metodą na Cyprze może się nią posługiwać. Halloumi powstaje z połączenia w odpowiednich proporcjach mleka koziego i owczego, a następnie dojrzewa w solance. Na Cyprze jest znany już od XVI w. i stanowi ważną część lokalnego jadłospisu. Może być spożywany jako dodatek do sałatek lub kanapek oraz jako składnik farszu w różnych potrawach. Z uwagi na wysoką temperaturę topienia halloumi idealnie sprawdza się w wersji grillowanej lub smażonej, zwłaszcza że obróbka termiczna pozwala wydobyć jego ciekawy smak. Przekonaj się, że grillowany halloumi serwowany z pokrojonym w kostkę, schłodzonym arbuzem i świeżą miętą, to idealny posiłek na upalne, letnie dni.

Sheftalia – to tradycyjna cypryjska kiełbasa bez flaka, który zastępuje się membraną otaczającą wieprzowy żołądek. Mielone mięso jagnięce lub wieprzowe, z dodatkiem posiekanego czosnku, cebuli i natki pietruszki formuje się w małe kulki, owija w membranę i nadziewa na długi rożen. Membrana jest transparentna i pełna naturalnego tłuszczu, który wytapia się podczas pieczenia i wsiąka w kiełbaski. Sheftalia jest pieczona na grillu lub w piecu opalanym węglem drzewnym, dzięki czemu uzyskuje niepowtarzalny aromat. Warto także spróbować wersji doprawionej startą skórką pomarańczową i prażonymi ziarnami kopru włoskiego.

Koupepia – to jedna z najbardziej znanych tradycyjnych potraw kuchni cypryjskiej. Jest to lokalna odmiana dolmy (dolmades), czyli greckich i tureckich gołąbków, w których nadzienie z mięsa mielonego, ryżu, świeżych ziół i przypraw zawijane jest w świeże liście winogron. Tak przygotowane gołąbki gotuje się tutaj w sosie pomidorowym i serwuje na ciepło. Na Cyprze poza liśćmi winorośli nadziewa się także pomidory, papryki i cukinie, w tym ich kwiaty. Oczywiście tradycyjnych potraw jest na Cyprze znacznie więcej, dlatego warto już teraz pomyśleć o najbliższych wakacjach, by poznać tę niezwykłą, prostą i smaczną kuchnię. Możesz być pewien, że nie będziesz zawiedziony, ponieważ różnorodność potraw jest tam naprawdę niesamowita.

Ludność:

Rdzenna ludność Cypru to Grecy (77% ) oraz Turcy (18%).Do większej grupy ludności napływowej zalicza się Bułgarów, Rumunów oraz niemal 3000 Polaków. Wielu jest również Brytyjczyków, którzy chętnie osiedlają się na wyspie z powodu korzystnego klimatu. Ze względu na panujący na Cyprze podział na strefy grecką i turecką trwa również osiedlanie ludności tureckiej w północnej części wyspy i dążenie do przewagi liczebnej Turków cypryjskich. W przeszłości mieszkańcy Cypru osiedlali się w głębi kraju, jednak obecnie większość górskich wiosek pustoszeje, gdyż młodzi Cypryjczycy wyjeżdżają do pracy na wybrzeże, które rozwinęło się dzięki turystyce.

Obyczaje:

Gdy odjedziemy nieco od turystycznych, nadmorskich szlaków i wjedziemy w głąb kraju, poznamy rdzenny Cypr - z innym poczuciem czasu, kamiennymi lub drewnianymi uliczkami, czerwonymi dachami i glinianymi donicami z kwiatami przed domem. Wokół nich krzątają się ubrane na czarno kobiety, a mężczyźni przesiadują pod tawernami. Cypryjczycy są niezwykle silnie związani z tradycją, co doskonale widać podczas uroczystości religijnych. Cypr to wyspa kotów – są wszechobecne, powszechnie dokarmiane leniwie wygrzewają się w słońcu. Cypryjczycy uwielbiają również muzykę i tańce ludowe, czego wyraz dają podczas lokalnie obchodzonych świat religijnych (np. Wielkanocy), festynów oraz świąt parafii obchodzonych w najmniejszych nawet miasteczkach. Są dumni ze swojej starożytnej przeszłości, a ich jesienne festiwale wina nawiązują do starożytnych Dionizjów.

Religia:

Chrześcijaństwo dotarło na Cypr wraz z apostołami, świętym Pawłem i świętym Barnabą. Dziś króluje tu prawosławie, które wyznaje 71,8% mieszkańców. Kolejną grupą religijną są wyznawcy Islamu (25,3%). Katolików jest tam 1,3%.

Mówi się, że Cypr to raj dla ludzi aktywnych. Znajdziemy tam zarówno wysokie góry, jaki i rozległe, piaszczyste oraz skalne plaże z krystaliczną wodą. Wiele jest tu atrakcji dla wielbicieli sportów wodnych. Pasjonaci nurkowania mogą odwiedzać podwodny świat Cypru i podziwiać różnorodność gatunków kolorowych ryb, jeżowce, rozgwiazdy, ukwiały oraz gąbki, a także wybrać się do podwodnych jaskiń i wraków. Cypr, dzięki wiejącemu tam stałemu, silnemu wiatrowi, stał się ostatnio popularnym ośrodkiem windsurfingu i kitesurfingu, z tego również powodu jest mekką żeglarzy (centrum jachtowe w Limassol to jeden z najlepszych klubów jachtowych na wschodzie Morza Śródziemnego). Z kolei okolice Pafos i Aiya Napy to kapitalne miejsce do surfingu - fale osiągają tam wysokość 3,5 m wysokości. Popularne wśród turystów są też narty wodne oraz loty spadochronem za motorówką. Jeśli ktoś lubi górskie wędrówki, na Cyprze znajdzie 48 szlaków pieszych o długości 200 km, a także szlaki rowerowe (od kilkunasto-kilometrowych do liczących 170 km). Cypr to również nowoczesne centrum golfa, strzelectwa i jeździectwa. Natomiast w Górach Troodos od połowy grudnia do połowy marca można uprawiać narciarstwo.