Ekoturystyka z biurem podróży – jak podróżować świadomiej?

Czym jest ekoturystyka? Krótka definicja

W latach 80. XX wieku coraz wyraźniej zaczęto dostrzegać negatywne skutki dynamicznego rozwoju turystyki. Branża, która napędzała życie społeczno-gospodarcze, jednocześnie coraz mocniej obciążała środowisko. W krajach rozwiniętych rosła waga przykładana do jego ochrony, a wraz z nią zainteresowanie przyrodą i podróżami opartymi na naturze oraz lokalnej kulturze. Tak narodziła się koncepcja tzw. miękkiej turystyki – przeciwieństwa turystyki masowej.

Pierwsze koncepcje „ekoturystyki” zaczęto wdrażać na początku lat 80., głównie dzięki niewielkim inicjatywom w USA. Chodziło o działalność turystyczną opartą na kontakcie z naturą, bez szkody dla niej i dla mieszkających tam ludzi. W 1990 roku powołano Międzynarodowe Towarzystwo Ekoturystyczne (TIES), którego celem było wspieranie takich inicjatyw, początkowo w obu Amerykach, a potem na całym świecie. Zrzeszone w nim organizacje utworzyły globalną sieć współpracy działającą zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju.

Od tego czasu, w branży turystycznej na popularności zyskały pojęcia „ekoturystyka” oraz „turystyka zrównoważona”. Należy zaznaczyć, iż oba bywają błędnie traktowane jako synonimy, choć różni je zakres i główny cel. Definicji ekoturystyki w różnych źródłach jest wiele, ale najogólniej rzecz biorąc chodzi o odpowiedzialne i świadome podróżowanie do obszarów cennych przyrodniczo i kulturowo. Taka forma podróży przyczynia się do ochrony środowiska, poprawia standard życia lokalnych społeczności i często łączy się z edukacją ekologiczną.

Korzenie tej idei sięgają jednak wcześniej niż lata 80. Już w 1965 roku badacz Nicolas Hetzer zdefiniował cztery główne założenia, które powinna spełniać ekoturystyka:

• minimalizacja wpływu na środowisko przyrodnicze,

• maksymalizacja poszanowania kultury lokalnej,

• maksymalizacja zysku dla społeczności lokalnej,

• maksymalizacja przyjemności płynącej z wypoczynku.

Idea przyjęła się dobrze na gruncie proekologicznych i pacyfistycznych nurtów lat 70., kiedy zaczęto otwarcie sprzeciwiać się gospodarce turystycznej niszczącej zasoby naturalne. Świadomość ekologiczna rosła, a wraz z nią reakcja na degradację środowiska i pierwsze próby wdrażania zrównoważonych działań.

Warto przy tym uporządkować relację między turystyką zrównoważoną a ekoturystyką, z którą bywa utożsamiana. Turystyka zrównoważona to termin znacznie szerszy – obejmuje różne formy turystyki, zarówno masowej, jak i niszowej, o ile są realizowane zgodnie z koncepcją zrównoważonego rozwoju. Dąży do równowagi między trzema filarami – rozwojem ekonomicznym, społecznym i ekologicznym. Jest więc przyjazna przyrodzie, społecznościom lokalnym, turystom i organizatorom ruchu turystycznego. Ogranicza negatywny wpływ turystyki na środowisko i jednocześnie dba o potrzeby oraz interesy wszystkich tych stron.

Ekoturystyka jest zwykle traktowana jako węższe i bardziej restrykcyjne podejście, z większym naciskiem na ochronę środowiska. Nie chodzi w niej wyłącznie o ograniczanie negatywnego wpływu na przyrodę; jej głównym celem jest aktywna ochrona przyrody, na przykład finansowanie ochrony gatunków. Towarzyszy temu promocja ochrony, edukacja ekologiczna turystów i wsparcie lokalnych społeczności. To wyspecjalizowana forma turystyki skupiona na obszarach o wybitnych walorach przyrodniczych – parkach narodowych czy terenach chronionych.

Aktywne i dogłębne zwiedzanie obszarów cennych przyrodniczo jest poniekąd powrotem do tradycji podróżowania. Ekoturystyki nie należy przy tym traktować jak rodzaju wakacji – to raczej sposób myślenia o podróży. Mówiąc precyzyjniej, to świadoma forma podróżowania przyjaznego środowisku, której celem jest nie tylko wspieranie lokalnej gospodarki (choćby przez kupowanie lokalnych produktów), ale też ochrona najcenniejszych przyrodniczo obszarów, poszanowanie tradycji i kształtowanie postaw proekologicznych.

Dlaczego warto myśleć o wpływie turystyki?

Dobrze zarządzana turystyka wspiera ochronę środowiska, a przy tym przynosi ogromne korzyści gospodarcze. W skali świata turystyka i podróże odpowiadają dziś za co dziesiąte miejsce pracy (357 milionów) i niemal 10% globalnego PKB (11 bilionów dolarów). Szacuje się, że w najbliższej dekadzie co trzecie nowe miejsce pracy powstanie właśnie w tym sektorze.

Ekoturystyka jest jednym z najszybciej rozwijających się segmentów rynku turystycznego. Rośnie nawet trzy razy szybciej niż cała branża – dla porównania turystyka plażowa utrzymuje się na stałym poziomie, bez wyraźnej tendencji wzrostowej. Boom przeżywają też ekologiczne ośrodki i hotele, które notują wzrost rzędu 20% rocznie. Sami ekoturyści zostawiają w odwiedzanym regionie od 50% do nawet 80% swoich wydatków i realnie wspierają lokalną gospodarkę.

Duży potencjał do rozwoju turystyki opartej na walorach natury i kultury ma Polska. Jej najsilniejszym atutem na tle innych krajów europejskich jest bogate dziedzictwo przyrodnicze. W kraju działają 23 parki narodowe o łącznej powierzchni ponad 329 tys. hektarów, co odpowiada około 1% obszaru Polski. Tereny objęte ochroną prawną zajmują z kolei ponad 30% powierzchni i są cenną ostoją przyrody w skali Europy.

Naturalny krajobraz tworzą tu łagodne niziny i tereny górskie, kompleksy leśne, bagna, łąki, torfowiska oraz rzeki z licznymi zakolami i starorzeczami. Tak duże zróżnicowanie siedlisk, w połączeniu z naciskiem na ochronę przyrody, wyróżnia Polskę pod względem bioróżnorodności. Dzięki temu przygodę z ekoturystyką można zacząć lokalnie – wybierając turystykę rowerową, pieszą, konną czy kajakową zamiast publicznych środków transportu.

Drugą równie ważną grupą walorów ekoturystycznych Polski jest środowisko kulturowe. Tu podróżowanie przybiera formę turystyki kulturowej, na przykład etnograficznej – turysta odwiedza wsie, w których wciąż żyje dziedzictwo różnych grup etnograficznych: Ślązaków, Kaszubów czy Górali. Można poznać ich sztukę ludową, architekturę i folklor. Dzięki dobrze zachowanym tradycjom, obyczajom, strojom i kuchni regionalnej ekoturystyka w Polsce wyraźnie przybiera na sile.

Taki sposób podróżowania jest sprzeciwem wobec gospodarki, która niszczy ekosystemy przez nadmierną eksploatację zasobów dla szybkiego zysku. Egocentryczne postawy nieraz prowadzą do trwałych szkód w przyrodzie, choć w rzeczywistości łączy nas współodpowiedzialność. To właśnie świadome podróżowanie wspiera lokalne społeczności – wymusza profesjonalizację usług, sprzyja dopasowaniu oferty do różnych grup i pomaga im wyróżnić się na rynku. Drobne wybory – między pospiesznym „zaliczaniem” atrakcji a poznawaniem dziedzictwa, między kolekcjonowaniem zdjęć a zbieraniem wspomnień – potrafią zrobić różnicę. To od nas zależy, czy krótką wizytę zamienimy w doświadczenie, które zostanie z nami na lata.

Świadome wybory przed wyjazdem – jak zaplanować bardziej ekologiczny urlop?

Idealnych rozwiązań nie ma, ale da się podróżować świadomie, podejmując decyzje, które realnie odciążają planetę. Część z nich zapada jeszcze przed wyjazdem.

Jedź poza sezonem – spokojniej, taniej i bardziej autentycznie

Przede wszystkim warto rozważyć wyjazd poza szczytem sezonu. To przyjemniejsza i spokojniejsza forma zwiedzania, bo pozwala uniknąć tłumów i ograniczyć zjawisko nazywane „overtourismem”, czyli nadmiernym ruchem turystycznym. Zbyt duże natężenie turystyki potrafi obniżyć jakość życia mieszkańców, podnieść jego koszty i przyspieszyć degradację zabytków, a samym turystom popsuć wrażenia. Problem dotyka większości popularnych europejskich miast – Paryża, Wenecji, Barcelony, Amsterdamu – a w Polsce choćby Krakowa i Tatr.

Coraz więcej miejsc wprost zachęca do zwiedzania poza sezonem, co pozwala ominąć ograniczenia w rodzaju limitów wejść. Muzea Watykańskie czy rzymskie Koloseum przeżywają oblężenie już od kwietnia – tym bardziej warto rozważyć wizytę w listopadzie albo marcu. Dobrym pomysłem bywa też październikowy wyjazd do Turcji, gdy Riwiera Turecka oferuje przedłużenie lata z przyjemniejszymi do zwiedzania temperaturami, sięgającymi w dzień od 20°C do nawet 25°C.

Niski sezon to również niższe ceny. Listopad czy marzec bywają dobrym terminem na tańszy wyjazd egzotyczny, a w kurortach narciarskich potania się tuż po szczycie sezonu, na przełomie lutego i marca.

Wyjazd poza sezonem wspiera też lokalne firmy przez cały rok, a turystyczny biznes jest mocno uzależniony od sezonowości. Stabilny, rozłożony w czasie ruch pozwala utrzymać pracowników i lepiej zarządzać zasobami. Przy mniejszym obciążeniu obiekty noclegowe ograniczają zużycie wody i energii, a zyskany czas mogą przeznaczyć na konserwację, remonty i szkolenia zespołu. To z kolei obniża koszty eksploatacji i podnosi jakość usług w kolejnym sezonie.

Autokar zamiast wynajętego auta – wygoda, bezpieczeństwo i mniejszy ślad węglowy

Codzienne decyzje, także te dotyczące transportu, mają znaczenie dla środowiska. Według najnowszych danych WTTC sektor turystyki odpowiadał za 7,3% globalnej emisji gazów cieplarnianych, a największy udział miał w niej transport (około 40%). W ekoturystyce wybór środka lokomocji jest więc istotny – nawet pozornie drobna decyzja, jak postawienie na transport zbiorowy, w skali makro ogranicza presję na środowisko.

Autokar to jeden z najbardziej ekologicznych środków transportu, bo liczy się tu przede wszystkim emisja dwutlenku węgla w przeliczeniu na osobę. Im więcej pasażerów w jednym pojeździe, tym mniejszy ślad węglowy przypada na każdego z nich. Autokar przewozi od kilkunastu do kilkudziesięciu osób na jednym kursie, więc emituje znacznie mniej CO2 na pasażera niż samochód osobowy mieszczący zaledwie pięć osób.

Każdy dodatkowy samochód na drodze oznacza w dłuższej perspektywie większe zużycie infrastruktury, częstsze remonty i wyższe zapotrzebowanie na paliwa kopalne, a ich wydobycie i transport najbardziej obciążają środowisko. Rozwiązanie jest proste – jeden autokar to kilkadziesiąt samochodów mniej na drodze. Mniej pojazdów to mniejsza emisja, ale też mniej korków, hałasu i zanieczyszczeń oraz niższe zużycie paliwa.

Wybierając autokar, wspieramy też lokalnych przewodników i kierowców, którzy doskonale znają trasy i specyfikę regionu. „Smaczków” danego miejsca często nie znajdziemy w przewodnikach – takie niuanse znają tylko miejscowi. Dzięki temu podróż staje się bardziej autentyczna, co dopełnia ideę ekoturystyki. Dlatego zamiast wynajmować auto, warto postawić na wycieczki fakultatywne – bywają wygodniejsze i tańsze niż jazda własnym samochodem.

Każda taka decyzja to krok w stronę bardziej ekologicznego oblicza współczesnej turystyki.

Jak wybrać hotel, który dba o środowisko i lokalną społeczność?

Branża hotelarska to jeden z największych sektorów światowej gospodarki, a podczas wakacji każdego dnia zużywamy w obiektach ogromne ilości wody, prądu i jedzenia. Resztki z talerzy lądują w koszu, co nierzadko daje setki ton odpadów rocznie. Nic dziwnego, że hotele coraz częściej sięgają po rozwiązania ograniczające zużycie mediów – korzysta na tym zarówno przyroda, jak i budżet obiektu.

Certyfikaty ekologiczne – czego szukać?

Wiarygodne certyfikaty ekologiczne to najprostszy sygnał, że obiekt świadomie zarządza energią, wodą i odpadami. Do najważniejszych należą Green Key, EU Ecolabel oraz EarthCheck.

Green Key przyznano już ponad 8500 obiektom turystycznym w ponad 90 krajach. To zobowiązanie, że hotel spełnia surowe kryteria Fundacji Edukacji Ekologicznej – od racjonalnego gospodarowania wodą i odpadami po promowanie źródeł odnawialnych. Wysokie standardy potwierdzają rygorystyczna dokumentacja i częste audyty, więc gość ma pewność, że jego pobyt realnie wspiera ochronę środowiska.

EU Ecolabel to unijne oznakowanie ekologiczne, którym wyróżniono już ponad 100 tys. produktów i usług. Gwarantuje ono mniejszy wpływ na środowisko w całym cyklu życia produktu i pomaga konsumentom dokonywać bardziej zrównoważonych wyborów.

EarthCheck idzie o krok dalej – nie tylko certyfikuje, ale też doradza firmom i kierunkom turystycznym, jak działać bardziej zrównoważenie, oraz szkoli ich zespoły. Odznaka EarthCheck oznacza, że obiekt przeszedł rygorystyczny proces weryfikacji.

Hotel, który współpracuje z okolicą

Szczególnie cenne są obiekty, które poza certyfikatem współpracują z lokalną społecznością i dostawcami. Taki hotel może oferować gościom pakiety z miejscowymi atrakcjami – degustacjami win czy warsztatami kulinarnymi – a także zniżki na wstęp do okolicznych muzeów albo wejściówki na lokalne festiwale i wydarzenia kulturalne.

Część hoteli współorganizuje z lokalnymi instytucjami koncerty, wystawy czy spektakle, które dają gościom doświadczenia trudne do zorganizowania na własną rękę. Zapewniają przy tym miejsca pracy dla mieszkańców – taka relacja wspiera lokalną gospodarkę i jednocześnie buduje markę hotelu.

Lokalni dostawcy podkreślają też autentyczność kuchni. Dania z regionalnych, świeżych składników przyciągają świadomych gości, a przy okazji skracają drogę, jaką żywność pokonuje do talerza – im krótszy ten dystans, tym mniejsze zużycie paliwa i niższa emisja CO2.

Woda, energia, odpady – konkretne rozwiązania

Odpowiedzialne hotele wdrażają konkretne programy oszczędzania wody i energii. W łazienkach pojawiają się ograniczniki przepływu, baterie z czujnikiem i toalety z podwójnym spłukiwaniem, a gości zachęca się do ponownego użycia ręczników i rezygnacji z codziennego sprzątania pokoju. Energię oszczędzają oświetlenie LED i czujniki ruchu w częściach wspólnych, karty wyłączające zasilanie po wyjściu z pokoju, panele fotowoltaiczne oraz inteligentne termostaty regulujące temperaturę.

Osobnym wyzwaniem jest plastik i gospodarka odpadami. Dobre praktyki to rezygnacja z jednorazowych kosmetyków, słomek i butelek na rzecz dozowników wielokrotnego użytku lub materiałów biodegradowalnych, a także woda w szklanych butelkach albo stacje jej napełniania, zwłaszcza tam, gdzie przez cały rok jest gorąco. Liczą się też papier i serwetki z recyklingu, kompostowanie, monitorowanie resztek w restauracjach i czytelne oznaczenie punktów segregacji, a do tego edukacja personelu i gości.

Wybierając hotel z myślą o środowisku, łączymy komfortowy wypoczynek z troską o planetę – i budujemy przyszłość ekoturystyki.

Mały pensjonat czy duży hotel z programem zrównoważonego rozwoju?

Czy lepszy jest mały pensjonat, czy duży hotel z programem zrównoważonego rozwoju? Jednoznacznej odpowiedzi nie ma – oba podejścia mają sens, choć działają inaczej. Małe obiekty stawiają na skalę mikro – kameralność, lokalność, edukację, bezpośrednie relacje i bliski kontakt z naturą. Duże hotele działają systemowo – wdrażają certyfikowane programy i nowoczesne zielone technologie, standaryzują proekologiczne praktyki i mocno redukują ślad węglowy.

Niezależnie od skali sam wybór, świadomy i przemyślany, stał się dla ekologicznie myślących podróżnych pewnym standardem. Zrównoważony rozwój to już nie marketingowy trend, lecz zaspokajanie potrzeb obecnych pokoleń bez ograniczania szans przyszłych.

Podczas wakacji – wybory, które wspierają lokalną społeczność

Wybory podczas wakacji realnie kształtują gospodarkę, kulturę i środowisko miejsca, w którym akurat jesteśmy. Korzystając z lokalnych walorów, sprawiamy, że wakacyjny budżet zostaje tam, gdzie wypoczywamy, i zostawiamy po sobie trwały, pozytywny ślad. Dlatego warto pamiętać o kilku rzeczach.

• Jedz w lokalnych restauracjach. Poznaj regionalną kuchnię i prawdziwe smaki, stołuj się u miejscowych gospodarzy zamiast w znanych sieciówkach. Fast food zamień na slow food – ten promuje kulinarne tradycje i naturalne składniki w opozycji do masowej produkcji żywności. Daj się oczarować aromatem kawy w niepozornej włoskiej uliczce, zachwyć barwami przypraw na tureckim bazarze, naciesz oczy kolorami owoców na straganach tajskiej prowincji. Twoje zmysły na pewno za to podziękują.

• Kupuj pamiątki od rzemieślników. Wybieraj regionalne wyroby tworzone z pasją – widać w nich, ile serca włożono w każdy detal, a Twoje pamiątki zyskują głębsze znaczenie. Może to być szklana figurka z Murano, naturalny olejek różany z Bułgarii albo turecka chałwa na osłodę dnia. Zamiast kolejnego masowego bubla postaw na jakość i tradycję.

• Bierz udział w lokalnych wydarzeniach i festiwalach. Zanurz się w atmosferze miejsca i poznaj jego kulturę od środka – to właśnie tam rodzą się prawdziwe emocje i bezpośrednie kontakty z mieszkańcami, które zostają w pamięci na długo. Poznaj Holi, barwny festiwal kolorów w Indiach, weź udział w pomidorowej bitwie La Tomatina w Hiszpanii albo spróbuj aksamitnego piwa przy bawarskiej muzyce podczas Oktoberfest w Monachium. Uczestnicząc w takich świętach, stajesz się częścią miejsca i odkrywasz jego zwyczaje oraz tożsamość.

Jak zachowywać się w podróży – praktyczne wskazówki dla środowiska

Ekoturystyka to nie tylko wybory i styl podróżowania, ale też codzienne nawyki i kultura osobista. Jako świadomy podróżny pamiętaj o kilku zasadach.

• Zabierz wielorazową butelkę i torbę na zakupy. Woda z kranu w wielu miejscach nadaje się do picia, ale przed wyjazdem warto sprawdzić, gdzie nie jest to zalecane – w razie wątpliwości używaj filtra. Składaną torbę miej zawsze przy sobie na wypadek spontanicznych zakupów. To prosty sposób, żeby ograniczyć odpady i zbędny plastik.

• Szanuj przyrodę i obszary chronione. Trzymaj się wyznaczonych szlaków, żeby nie płoszyć zwierząt i nie niszczyć roślin ani delikatnych ekosystemów – chronisz w ten sposób siedliska i ograniczasz erozję. Nie zrywaj roślin i grzybów, nie zabieraj kamieni czy minerałów, nie hałasuj i zostaw teren w takim stanie, w jakim go zastałeś. Każdy park i rezerwat ma własne zasady, z którymi warto zapoznać się przed wizytą. Zabierz ze sobą wszystko, co przyniosłeś.

• Pytaj o zgodę przed zrobieniem komuś zdjęcia. To wyraz szacunku dla cudzej prywatności i zwykłej etyki. Powiedz, po co chcesz zrobić zdjęcie, zaproponuj pokazanie efektu i uszanuj odmowę – nie naciskaj. Zdjęcia pozowane bywają zresztą lepsze technicznie niż te robione z ukrycia. Zwykły uśmiech i chwila rozmowy często otwierają drzwi do prawdziwych historii.

• Szanuj miejsca kultu i lokalne tradycje. Przestrzegając zasad panujących w świątyniach i podchodząc do obrzędów ze zrozumieniem, zostawiasz po sobie dobre wrażenie. Kwestie religijne bywają delikatne i niezależnie od własnych poglądów wymagają szacunku. Przed wizytą warto sprawdzić miejscowe zwyczaje – być może obowiązuje konkretny strój. Do meczetu kobieta powinna wejść w luźnym, nieprzezroczystym ubraniu zakrywającym całe ciało, łącznie z nadgarstkami, kostkami i włosami, a mężczyzna w odzieży zasłaniającej ramiona i kolana. W Turcji drobny napiwek za dobrą obsługę nie jest obowiązkowy, ale bywa miłym elementem kultury gościnności. Jeśli wybierasz się do kraju arabskiego w czasie Ramadanu, nie jedz i nie pij publicznie w ciągu dnia, zadbaj o skromny strój i uszanuj miejscowe zasady.

Ekoturystyka to nie perfekcja – wakacje bliżej natury spędzisz z Rainbow

Świadome podróżowanie to czerpanie przyjemności z bycia odkrywcą. To zagłębianie się w historię i dziedzictwo regionu z szacunkiem dla miejscowej kultury i bez przymusu „odhaczania” kolejnych atrakcji. Nie chodzi o to, by być idealnym ekoturystą – chodzi o odpowiedzialność budowaną z małych, świadomych wyborów, które razem robią różnicę.

Dobra wiadomość jest taka, że wielu z tych wyborów wcale nie trzeba podejmować w pojedynkę. Sporo z nich można po prostu wpisać w plan wakacji z Rainbow.

Jeśli przekonała Cię argumentacja o autokarze i lokalnych przewodnikach, naturalnym wyborem są wycieczki objazdowe. To właśnie one łączą wygodę podróży grupowej z mniejszym śladem węglowym na osobę, a pieczę nad trasą sprawują przewodnicy, którzy znają region od podszewki i pokazują jego „smaczki” niedostępne na własną rękę.

Coraz więcej obiektów w ofercie Rainbow stawia na bliskość natury i rozwiązania przyjazne środowisku, więc o wypoczynek z dala od zgiełku, a blisko przyrody, nie jest trudno. A jeśli zależy Ci na spokojniejszym i bardziej kameralnym wyjeździe, warto rozejrzeć się za terminami poza szczytem sezonu – również w przedsprzedaży.

Spakuj wielorazową butelkę, ciekawość i odrobinę uważności – resztę zaplanujesz z nami. Sprawdź pełną ofertę Rainbow i ruszaj w drogę. Podróżuj, odpoczywaj i ciesz się, a przy okazji rób to trochę lepiej dla środowiska i lokalnych społeczności.