Pamukkale w Turcji – bawełniany zamek, wapienne tarasy i starożytne Hierapolis

Co to jest Pamukkale i dlaczego nazywane jest bawełnianym zamkiem?

Pamukkale to bez wątpienia jedna z najbardziej znanych atrakcji przyrodniczych Turcji, położona w zachodniej części kraju, niedaleko miasteczka Denizli. Region ten od dawna kojarzony jest z uprawą bawełny. Po sezonie zbiorów, który przypada zwykle wczesną jesienią, magazynowane plony tworzą ogromne, jasne sterty, swoim wyglądem przypominające białe wzgórza.

Nieprzypadkowo więc nazwa Pamukkale tłumaczona jest jako „bawełniana forteca” lub „zamek z bawełny”. Nawiązuje ona do charakterystycznego krajobrazu tego miejsca – rozległych, olśniewających białością tarasów utworzonych przez osady mineralne nanoszone przez wodę termalną. Kaskadowe formacje przypominają pokryte śniegiem półki skalne. Dzięki swojej niezwykłej urodzie obszar ten od lat pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych cudów natury w Turcji.

Wiele osób korzysta tu z naturalnych osadów wapiennych niczym z zabiegów pielęgnacyjnych, nakładając mineralny muł na skórę i spłukując go wodą spływającą po tarasach. Na szczycie znajduje się ścieżka spacerowa biegnąca wzdłuż całego kompleksu, z której można podziwiać panoramę okolicy – szczególnie efektownie miejsce prezentuje się pod wieczór, gdy światło zachodzącego słońca podkreśla biel skał.

Jak powstało Pamukkale? Gorące źródła, węglan wapnia i tysiące lat

Choć widok białych tarasów może przypominać ośnieżone zbocza, ich powstanie nie ma nic wspólnego z zimowym klimatem. Za niezwykły wygląd Pamukkale odpowiada działalność gorących źródeł o temperaturze 35-100°C, nasyconych minerałami, przede wszystkim związkami wapnia. Woda wydobywająca się spod ziemi stopniowo traci temperaturę podczas spływu po zboczach gór Cökelez i pozostawia osady mineralne, które przez tysiące lat gromadziły się warstwami, tworząc charakterystyczne jasne formacje. Dziś tarasy mają imponujące 2700 m długości, 600 m szerokości i 160 m wysokości!

Głównym budulcem tych struktur jest trawertyn – rodzaj skały osadowej o porowatej strukturze, powstającej wskutek zmian chemicznych zachodzących w wodzie bogatej w wapń. Gdy rozpuszczony w niej dwutlenek węgla ulatnia się do atmosfery, wytrąca się węglan wapnia, który stopniowo twardnieje i odkłada się na powierzchni. Takie zjawiska pojawiają się zazwyczaj tam, gdzie podziemne źródła wydostają się na powierzchnię.

Podobne formacje można znaleźć w różnych częściach świata, między innymi na terenie Parku Narodowego Yellowstone czy w rejonie Jezior Plitwickich. Nawet w Polsce występują niewielkie skupiska tego typu skał, szczególnie w okolicach Krzeszowic. Jednak to właśnie w Pamukkale proces odkładania minerałów osiągnął wyjątkową skalę – przez długi czas osady narastały tam tak intensywnie, że uformowały rozległe, białe zbocza poprzecinane naturalnymi basenami i wapiennymi progami, po których do dziś spływa woda.

A jak powstało Pamukkale wedle lokalnego folkloru? Otóż legenda głosi, że białe tarasy wapienne stworzyły się na skutek romansu bogini Księżyca Selene z pasterzem o imieniu Endymion. Pewnego razu chłopak był tak zajęty miłosnymi igraszkami z ukochaną, że zapomniał wydoić swoje krowy i owce. Mleko zwierząt samo popłynęło po zboczach gór, tworząc malownicze, śnieżnobiałe tarasy.

Woda bogata w minerały – dlaczego w Pamukkale leczono się już w starożytności?

W krystalicznie czystych wodach Pamukkale znajdziemy mnóstwo pierwiastków i związków mineralnych o dobroczynnym działaniu zdrowotnym. Najwięcej jest wapnia, magnezu, sodu, chloru, potasu, siarczanów, wodorowęglanów i dwutlenku węgla.

Jak ta niezwykła mieszanka działa na nasze zdrowie? Otóż dwutlenek węgla rozpuszczony w wodzie rozszerza naczynia krwionośne i jest skuteczny w leczeniu niektórych chorób układu sercowo-naczyniowego. Radon, występujący tu w niewielkich ilościach, działa przeciwbólowo i pomaga w leczeniu reumatyzmu.

Woda przyspiesza także gojenie ran, działa przeciwzapalnie, pobudza odporność oraz znakomicie wpływa na układ oddechowy. Kąpiele pomagają także na infekcje grzybicze, egzemę oraz łuszczycę. Dodatkowo mają działanie wzmacniające i uspokajające – pomagają zmniejszyć przewlekłe zmęczenie oraz stres. Świetnie też redukują problemy ze snem i nerwicę.

Jednym słowem, kąpiele w Pamukkale to świetna okazja do relaksu i podreperowania zdrowia.

Białe wapienne tarasy – spacer boso po naturalnych basenach z turkusową wodą

Punktem kulminacyjnym wizyty w Pamukkale jest oczywiście spacer pośród śnieżnobiałych wapiennych tarasów. Jest kilka bram, którymi można wejść na teren trawertynów. Najbardziej popularną jest ta południowa, znajdująca się najbliżej tarasów, basenu Kleopatry, teatru i muzeum. Stamtąd przechadzkę rozpoczynają zwykle zorganizowane wycieczki. Spacer nie jest specjalnie wymagający (trasę są w stanie pokonać osoby w każdym wieku i o każdej kondycji fizycznej) i obfituje w fantastyczne miejsca do zrobienia zdjęć.

W celu ochrony tego miejsca przed zniszczeniem między trawertynami chodzi się boso i nie ma od tej reguły wyjątków.

Basen Kleopatry – kąpiel wśród zatopionych antycznych kolumn

W obrębie ruin Hierapolis znajduje się słynny Basen Kleopatry – kąpielisko geotermalne z wodą o temperaturze 36°C, znane już od czasów starożytnych. Do dziś na dnie basenu widoczne są fragmenty zatopionych kolumn i elementów architektonicznych, przypominające o bogatej historii miasta. Obecnie odwiedzający mogą korzystać z kąpieli za dodatkową opłatą.

Choć nazwa basenu odwołuje się do słynnej egipskiej królowej, nie istnieją wiarygodne dowody potwierdzające jej pobyt w tym miejscu. Związek Kleopatry z basenem opiera się głównie na lokalnych opowieściach i legendach, według których niezbyt urodziwa Kleopatra wypiękniała po kąpieli w wodzie przywiezionej specjalnie dla niej z Pamukkale. Historycy traktują jednak tę opowieść raczej jako element miejscowego folkloru niż fakt historyczny.

Które tarasy są zamknięte i dlaczego władze tureckie chronią Pamukkale?

Przez wapienne tarasy Pamukkale prowadzi specjalnie wyznaczona trasa, która umożliwia wejście na wyższe partie formacji. Ze względu na ochronę delikatnej powierzchni odwiedzający muszą poruszać się tam bez obuwia, a przestrzegania zasad pilnują pracownicy obiektu.

Wzdłuż ścieżki przygotowano kilka zbiorników przeznaczonych do kąpieli. Dawniej dostęp do całego obszaru był znacznie swobodniejszy, jednak wzrastająca liczba turystów z całego świata i budowa kilku hoteli bezpośrednio przy wapiennych tarasach zaczęła negatywnie wpływać na stan trawertynów. Wpisanie Pamukkale na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO przyczyniło się do zahamowania degradacji środowiska. Hotele zburzono, część naturalnych basenów i niektóre tarasy wyłączono z użytkowania i wprowadzono wyznaczone miejsca dla odwiedzających. Z czasem sztucznie utworzone niecki pokryły się osadami mineralnymi, dzięki czemu coraz bardziej przypominają naturalne formacje.

Karahayit – czerwone gorące źródła tuż obok Pamukkale

Bardzo unikalnym miejscem, położonym zaledwie 5 km od Pamukkale, jest Karahayit, czyli takie Pamukkale, tyle że czerwone! Znajdziemy tu tarasy z wodą termalną o temperaturze 55-60°C. Ich niezwykły kolor wynika z dużej koncentracji tlenków żelaza. Bogata w nie woda przepływa ponad skałami i osadza te minerały, tworząc fantastyczną feerię barw w odcieniach brązu, czerwieni, pomarańczu i rdzy.

Podobnie jak w przypadku Pamukkale, lecznicze działanie tutejszych wód znane jest już od starożytności. Dziś wiele hoteli w Karahayit oferuje możliwość skorzystania z własnych basenów wypełnionych termalną wodą. Miejsce to ma tę przewagę nad swoim znacznie bardziej znanym „sąsiadem", że jest zwykle spokojniejsze, a z dobrodziejstw gorących źródeł można korzystać w bardziej kameralnej atmosferze. Z tego powodu warto odwiedzić Karahayit przy okazji wizyty w Pamukkale.

Hierapolis – starożytne miasto zbudowane wokół gorących źródeł

Już w czasach starożytnych wapienne tarasy Pamukkale były znane ze swoich właściwości leczniczych. Wierzono, że kąpiele w mineralnej wodzie pomagają przy problemach ze stawami, chorobach skóry czy dolegliwościach układu krążenia, dlatego miejsce szybko zaczęło przyciągać osoby poszukujące leczenia.

Na początku II wieku p.n.e. powstało tu uzdrowiskowe miasto Hierapolis, założone przez władcę Pergamonu Eumenesa II. W kolejnych dekadach, szczególnie za czasów rzymskich, rozwinęło się ono w ważny ośrodek odwiedzany przez kuracjuszy z różnych części basenu Morza Śródziemnego. Miasto słynęło z okazałych budowli – znajdowały się tam świątynie, rozległy rynek oraz imponujący teatr mieszczący tysiące widzów.

Rozkwit Hierapolis trwał przez stulecia, jednak był on wielokrotnie zakłócany przez trzęsienia ziemi. Ostateczny kres świetności miasta przypieczętował silny kataklizm w XIV wieku, który doprowadził do jego całkowitego niemal zniszczenia. Mieszkańcy nie zdecydowali się na odbudowę Hierapolis i stopniowo je opuścili.

Teatr rzymski na 12 000 widzów

Najokazalszą budowlą Hierapolis był teatr, zbudowany w II w. n.e. przez cesarza Hadriana przy okazji zakrojonych na szeroką skalę prac renowacyjnych w mieście. 200 lat później odnowił go i upiększył Septymiusz Sewer.

Teatr liczył czterdzieści pięć rzędów siedzeń przedzielonych dwoma diazomami (czyli koncentrycznymi przejściami dzielącymi widownię na części) i ośmioma rzędami schodów. Szacunki wskazują, iż mógł pomieścić aż 12 tysięcy widzów! Z przodu znajdował się marmurowy, pięknie zdobiony boks zarezerwowany dla kapłanów, dygnitarzy i gości honorowych. Scaenae frons (ściana za sceną) miała pięć par drzwi i sześć wnęk przeznaczonych na posągi. Dziesięć bogato rzeźbionych kolumn korynckich przed scaenae frons było ozdobionych marmurem z motywami muszli morskich. Kolumny owe podtrzymywały bogato zdobione belkowanie (element architektoniczny składający się z poziomej belki, fryzu i gzymsu).

W tutejszym teatrze znajdziemy jedne z najlepiej zachowanych zdobień w całej Turcji. Na uwagę zasługują szczególnie fryzy przedstawiające dzieje Dionizosa czy procesję na cześć bogini Artemidy.

Pierwsze prace wykopaliskowe w tym miejscu rozpoczęły się pod koniec XIX w. pod kierownictwem niemieckiego archeologa Carla Humanna.

Świątynia Apollina i Plutonion – starożytna brama do podziemi

Jednym z najważniejszych punktów starożytnego miasta Hierapolis była świątynia Apollina, wybudowana ponad uskokiem tektonicznym. Od najdawniejszych czasów uważano formacje geologiczne tego typu za święte, nic więc dziwnego, że właśnie tu postanowiono skonstruować sanktuarium poświęcone bogu słońca. Ruiny, które możemy zobaczyć dziś, pochodzą z III w. n.e. Badania wskazują jednak, że już wcześniej istniało tu sanktuarium.

W Hierapolis znajdowała się również świątynia poświęcona bogu podziemi – w Grecji znanemu jako Hades, a w Rzymie jako Pluto. Miejsce to nazywano Plutonium i powszechnie uważano za bramę do zaświatów. Była to niewielka jaskinia wypełniona trującym gazem wydobywającym się ze szczeliny tektonicznej (dziś wiadomo, że był to dwutlenek węgla), do której prowadziły wąskie schody.

Kapłani lokalnej wyroczni schodzili do jaskini, by potwierdzić swoje związki ze światem nadprzyrodzonym. Jakim sposobem wychodzili stamtąd żywi? Przypuszcza się, że potrafili unikać zatrucia dzięki ćwiczeniom wstrzymywania oddechu oraz znajomości zakamarków z czystym powietrzem. Wiernych zachęcano, by sami sprawdzili, jak trująca jest owa jaskinia i wrzucali do niej małe zwierzęta. Ów eksperyment wzmacniał tylko wiarę w nadprzyrodzoną moc kapłanów i skutecznie zachęcał do składania darów w zamian za przepowiednie.

Ruiny Plutonium odkryto podczas prac archeologicznych w latach 60. XX wieku, tuż obok świątyni Apollina. Później odkryto większe sanktuarium związane z kultem Plutona, które jest dziś dostępne dla zwiedzających.

Nekropolia – największy antyczny cmentarz w Azji Mniejszej

Jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc podczas zwiedzania ruin Hierapolis jest rozległa nekropolia, uznawana za jeden z najlepiej zachowanych starożytnych cmentarzy w Turcji. Obszar ten rozciąga się poza dawnymi murami miasta i wspina się wzdłuż zbocza, a największe skupisko grobowców znajduje się po północnej stronie ruin.

Na terenie nekropolii można zobaczyć tysiące miejsc pochówku różniących się formą, wielkością i stylem wykonania, co świadczy o długiej historii i ogromnym znaczeniu miasta. Badacze wyróżnili cztery główne typy pochówków – proste groby ubogich i niewolników, tumulusy (kopce grobowe z komorą pogrzebową), rodzinne grobowce przypominające domy lub małe świątynie oraz sarkofagi z wapienia lub marmuru, często zdobione płaskorzeźbami i napisami.

Liczba grobów przewyższa jednak szacowaną populację Hierapolis. Historycy tłumaczą to faktem, że do słynnego uzdrowiska przybywali chorzy z odległych regionów, lecz nie wszystkim kuracje w termalnych wodach przynosiły oczekiwane rezultaty…

Zwiedzanie Pamukkale – co warto wiedzieć przed wizytą?

Jeśli nabrałeś ochoty na wizytę w bawełnianej twierdzy, oto garść praktycznych informacji i wskazówek od nas, a także odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące zwiedzania.

Najlepszymi porami roku na zwiedzanie Pamukkale są wiosna i jesień. Latem jest zbyt gorąco (temperatury oscylują wówczas w okolicy 35°C), zimą natomiast jest chłodno i może padać deszcz. Na zwiedzanie całego obiektu warto przeznaczyć około 3-4 godzin.

Na teren kompleksu prowadzą dwie główne bramy – północna i południowa. Ta druga znajduje się najbliżej Basenu Kleopatry, teatru rzymskiego i muzeum archeologicznego, dlatego najczęściej wybierają ją zorganizowane wycieczki. Bilet wstępu obejmuje zarówno spacer po wapiennych tarasach, jak i zwiedzanie ruin Hierapolis oraz muzeum archeologicznego, w którym można obejrzeć rzeźby, sarkofagi i przedmioty codziennego użytku wydobyte podczas wykopalisk.

Pamiętajmy także, że Pamukkale zwiedza się boso. Ta zasada jest bezwzględnie przestrzegana przez obecnych na miejscu strażników. Można poruszać się wyłącznie po wyznaczonych ścieżkach.

Pamukkale jako wycieczka fakultatywna z popularnych kurortów - odległości

Pamukkale można odwiedzić nie tylko w ramach wycieczek objazdowych po Turcji, ale także w formie jednodniowego wypadu z Antalyi lub Alanyi. To świetna opcja dla tych, którzy preferują wypoczynek stacjonarny, a jednocześnie pragną zobaczyć to niezwykłe miejsce. Droga, choć długa, jest niezwykle malownicza, a sama wycieczka daje fenomenalną okazję do poznania niezwykle ciekawego kawałka Turcji.

Antalya-Pamukkale – ok. 240 km przez góry Taurus

Antalyę od Pamukkale dzieli zaledwie 240 km, czyli niecałe 3,5 h jazdy. Tak by jak najwięcej skorzystać z wizyty w „bawełnianej twierdzy”, wycieczka proponowana przez Rainbow zajmuje cały dzień. Obejmuje zarówno spacer między trawertynami, jak i odwiedziny ruin starożytnego miasta Hierapolis oraz muzeum archeologicznego. Dodatkową atrakcją tej wycieczki jest przystanek nad jeziorem Salda, zwanym tureckimi Malediwami, i wizyta w manufakturze wyrobów skórzanych.

W cenie jest opieka polskojęzycznego pilota, który profesjonalnie przybliży historię odwiedzanych miejsc, bilet wstępu oraz dwa posiłki – śniadanie i lunch.

Alanya-Pamukkale – ok. 350 km i wycieczka, która zaczyna się w nocy

Do Pamukkale można wybrać się także z Alanyi. Z Alanyi do Pamukkale dzieli ok. 350 km, więc wycieczka rusza nocą i wraca dopiero późnym wieczorem. Niech jednak nikogo to nie zraża – niezapomniane widoki śnieżnobiałych tarasów, przepiękne krajobrazy gór Taurus po drodze i edukacyjna wizyta na starożytnych ruinach Hierapolis oraz w muzeum archeologicznym z pewnością wynagrodzą każdą godzinę spędzoną w podróży.

Jak ubrać się do Pamukkale?

Strój do Pamukkale należy dopasować do pory roku. Wiosną, latem i jesienią najlepiej sprawdzą się luźne, przewiewne ubrania, okulary przeciwsłoneczne i nakrycie głowy – cały teren jest właściwie pozbawiony cienia, a biały trawertyn intensywnie odbija światło, więc po godzinie spaceru bez czapki czuje się to bardzo wyraźnie. Zimą natomiast trzeba liczyć się z chłodem i deszczem, dlatego przyda się ciepła kurtka, a najlepiej także płaszcz przeciwdeszczowy.

Warto pamiętać także o odpowiednim obuwiu – polecamy lekkie buty, które łatwo założyć i zdjąć. Przed wejściem na tarasy obuwie trzeba zdjąć i nieść je przez cały spacer wzdłuż wapiennych kaskad, a potem znów założyć, by przejść się po ruinach Hierapolis i muzeum archeologicznym. Po stanowisku archeologicznym chodzi się po kamieniach, antycznych płytach i schodach, więc same klapki tu nie wystarczą – ważne, by buty były wygodne, ale stabilne.

Jeśli planujecie kąpiel w geotermalnej wodzie, najprościej założyć kostium kąpielowy pod ubranie już w hotelu. Przebieralnie na miejscu są skromne, a po wyjściu z basenu i tak trzeba ubrać się na resztę zwiedzania – tarasy zwiedza się przecież boso.

Co zabrać do Pamukkale?

Wapienne tarasy Pamukkale zwiedza się „na piechotę”, dlatego nie warto zabierać ze sobą zbyt wielu rzeczy. Polecane są (oprócz okularów słonecznych i nakrycia głowy wspomnianych wyżej) krem z wysokim filtrem, woda do picia i aparat fotograficzny – oraz oczywiście dobry humor!

Jeśli planujemy kąpiel, można także rozważyć zabranie czegoś do wytarcia się (choć latem wyschniemy błyskawicznie i bez tego!). Nie polecamy natomiast dużego, ciężkiego ręcznika, który potem trzeba będzie dźwigać. Znacznie lepiej sprawdzi się lekki ręcznik turystyczny bądź pareo.

Białe tarasy, starożytne ruiny i gorące źródła – Pamukkale odkryjesz podczas wakacji w Turcji z Rainbow!

Pamukkale to bez wątpienia jeden z największych cudów natury w Turcji. Malownicze wapienne tarasy to unikatowy plener do zdjęć, ciepłe wody termalne mają wyjątkowe właściwości lecznicze, a starożytne stanowisko archeologiczne kryje bogatą historię.

Sposobów, by zobaczyć to wszystko z Rainbow, jest kilka. Jeśli zależy ci na pogłębionym poznaniu Turcji, sprawdzą się wycieczki objazdowe po Turcji – do tych z Pamukkale w programie należą m.in. Smak Orientu, W kraju szafranem i anyżkiem pachnącym oraz Sułtańskie Rarytasy, a także Cztery Pory Roku, Turecka Układanka i Turcja Licyjska.

Jeśli wolisz wypoczynek stacjonarny z jednodniowym wypadem do „bawełnianej twierdzy”, w ofercie Rainbow znajdziesz hotele Turcja All Inclusive w Antalyi i Alanyi – z obu kurortów wycieczki fakultatywne ruszają regularnie. A gdy decyzja o wyjeździe zapada szybko, warto rzucić okiem na aktualne oferty Turcja Last Minute – w ich ramach pojawiają się zarówno wyjazdy objazdowe, jak i pobyty All Inclusive.

Gotowy na spacer po „bawełnianym zamku” i podróż do świata starożytności? My tak – czekamy tylko na Ciebie!