TOP 6. Gorące źródła w Grecji – najlepsze uzdrowiska i źródła termalne

Geneza źródeł termalnych w Grecji – skąd bierze się gorąca woda?

Grecja pod względem wód termalnych jest jednym z najbogatszych krajów Europy. Szacuje się, że w całym kraju można znaleźć aż 700 różnych źródeł termalnych. Jedne płyną głęboko pod ziemią, drugie wypływają na powierzchnię, tworząc naturalne baseny. Temperatura wody waha się od 20,5 do nawet 83°C. Wśród źródeł leczniczych dominują wody sodowo-chlorkowe, ale można znaleźć również wody z wysoką zawartością żelaza lub promieniotwórczego radonu.

Aby uzmysłowić sobie, jakie to bogactwo, przytoczę Wam proste porównanie – w Polsce udokumentowano dotąd 43 złoża wód termalnych. Skąd u Greków taki ogrom? Odpowiedź tkwi w geologii i milionach lat aktywności sejsmicznej.

Grecki łuk wulkaniczny i aktywność geotermalna

Cofnijmy się o niecałe pięć milionów lat, na przełom miocenu i pliocenu. Na lądach i w oceanach królowały już ssaki, na niebie latały ptaki, a na terenie dzisiejszej Afryki rozwijali się bardzo – naprawdę bardzo – dalecy przodkowie człowieka. To właśnie wtedy, około 4,7 miliona lat temu, ożył południowo-egejski łuk wulkaniczny, czyli efekt wsuwania się płyty afrykańskiej pod mikropłytę egejską. Łuk rozciąga się na około 500 kilometrów, od okolic Aten, przez Milos i Santorini, aż po Kos.

Erupcje notowano na całym odcinku łuku. Przez następne miliony lat wulkany tworzyły nowe wyspy, a magma płynąca w skałach tworzyła ścieżki dla wody, która rozgrzewała się we wnętrzu Ziemi. W ten sposób powstała znaczna większość dzisiejszych źródeł, szczególnie na Peloponezie, Cykladach i Dodekanezie.

W innym miejscu i w innym czasie pracował drugi mechanizm. Od blisko 3,5 miliona lat po dziś dzień dużą rolę odgrywa ryft Sperchios – rozszerzający się rów tektoniczny, który powstaje w wyniku rozciągania się skorupy kontynentalnej. Procesy tektoniczne tworzą we wnętrzu uskoki, wzdłuż których powstają obniżenia wypełnione osadami i wodami podziemnymi. W ten właśnie sposób swoją genezę mają źródła w Termopilach, w Kamena Vourla i te na północy Evii, z Loutra Edipsou na czele.

To właśnie te dwa niezależne od siebie procesy geologiczne odpowiadają za powstanie tak licznych źródeł termalnych.

Woda bogata w minerały – skąd jej właściwości lecznicze?

Skoro już wiemy, skąd wzięła się woda termalna w greckich skałach, to pozostaje pytanie – jak w jej skład weszły lecznicze minerały? Mechanizm najprościej wytłumaczyć w trzech krokach. 

Po pierwsze, infiltracja – woda deszczowa wsiąka w grunt i schodzi na duże głębokości. Po drugie, nagrzewanie – w drodze w głąb skał woda stopniowo się nagrzewa. Po trzecie, mineralizacja – pod wpływem wysokich temperatur woda reaguje z okolicznymi skałami i nasyca się zawartymi w nich minerałami. Im dłużej tam przebywa, tym mocniejszy jest efekt.

A co wyróżnia greckie źródła? Morze. Wody termalne mieszają się ze słoną wodą morską, co zwiększa w nich udział chlorku sodu i tłumaczy sodowo-chlorkowy skład większości greckich uzdrowisk.

Mitologia, Herakles i medycyna antyczna – kąpiele termalne w kulturze Greków

We wstępie poznaliście już w dużym skrócie mit o powstaniu źródeł na terenie dzisiejszej Grecji. Takich historii jest jednak znacznie więcej, a sama woda termalna jest głęboko zakorzeniona w historii, kulturze i medycynie Hellady.

Pierwsze udokumentowane wykorzystanie leczniczych właściwości źródeł przypada na około 1000 rok p.n.e. W mitologii greckiej bogiem odpowiedzialnym za medycynę był Asklepios, a świątynie ku jego czci nazywano asklepiejonami. W okresie klasycznym działało ich ponad 300, a nieodłącznym elementem rytuału oczyszczenia była woda.

Herodot, żyjący w V wieku p.n.e., zauważył, że różne źródła mają odmienne właściwości lecznicze, i jako pierwszy zalecił kurację 21-dniową, którą po dziś dzień stosuje się przy pobytach w sanatoriach. Za ojca wodolecznictwa przyjmuje się jednak Hipokratesa z Kos, który żył na przełomie V i IV wieku p.n.e. i opisał chemiczne działanie wód leczniczych. Już wtedy uznawano wody siarkowe za pomocne w przypadku chorób skóry oraz przy bólach mięśni i stawów.

Po Grekach wodolecznictwo rozwinęli Rzymianie oraz Bizantyjczycy, a w okresie świetności Imperium Osmańskiego formę łaźni przejął niemal całkowicie hamam.

Na co pomagają greckie wody termalne?

Wody termalne od wieków uznawano za wsparcie podczas terapii. W zależności od składu mineralnego część z nich służy do hydroterapii, a część do terapii pitnej. Osobny podział wynika z temperatury – wody hipotermalne mają temperaturę poniżej temperatury ciała, mezotermalne zbliżoną do niej, a hipertermalne znacznie wyższą.

Greckie źródła mogą pomóc w chorobach reumatycznych, schorzeniach skóry i dróg oddechowych oraz problemach z układem pokarmowym i moczowym. Warto jednak pamiętać, że każdą taką wizytę najlepiej wcześniej skonsultować z lekarzem – woda termalna ma udokumentowane właściwości, ale też szereg przeciwwskazań. Najrozsądniej traktować greckie źródła raczej jako atrakcję i ciekawostkę niż jako realne narzędzie terapii.

TOP 6. Gorące źródła w Grecji – ranking uzdrowisk i źródeł termalnych

Grecję kojarzy się przede wszystkim z plażami, antycznymi zabytkami i mitologicznymi bogami zerkającymi na ludzkość ze szczytu Olimpu. Jeden z jej sekretów płynie jednak głęboko pod ziemią, nieprzerwanie od milionów lat. Przed Wami moje TOP 6 najciekawszych gorących źródeł w Grecji.

Loutra Edipsou, wyspa Evia – najsłynniejsze greckie uzdrowisko termalne

Ranking otwiera uzdrowisko Loutra Edipsou na wyspie Evia. Gdyby szukać korzeni mitu o Atenie i Hefajstosie, wiele wskazuje na to, że to właśnie tutaj grecki bóg ognia, rzemieślników i kowali użył swojego młota, by stworzyć ujście dla tutejszych źródeł. Miejsce to opisywali już Strabon, Plutarch i Arystoteles. Nic dziwnego – po dziś dzień to jedno z najsłynniejszych uzdrowisk w całej Helladzie. W czasach świetności miasteczko biło własną monetę, a wśród odwiedzających byli rzymscy cesarze Hadrian i Marek Aureliusz.

Woda termalna wypływa z dna morskiego wzdłuż wybrzeża miasteczka i tworzy ciepłe baseny tuż przy miejskich plażach. Osady mineralne wyrzeźbiły w skałach charakterystyczne formacje, przypominające powierzchnię Księżyca. Najgorętsze wypływy sięgają niemal wrzących 80°C, a woda przy powierzchni morza ma około 25°C. Zresztą w trakcie jednej kąpieli można przepłynąć od ciepłych prądów termalnych po chłodniejsze wody Morza Egejskiego. Wśród basenów na plaży woda termalna ma około 40°C i jest bogata w magnez, wapń i żelazo.

Kokkino Nero, Tesalia – czerwone wody u podnóża góry Ossa

Pora na najdzikszą pozycję w tym zestawieniu – Kokkino Nero w regionie Tesalia. W przeciwieństwie do pozostałych uzdrowisk w rankingu tutejsze wody wcale nie wyróżniają się gorącem. To zimna woda lecznicza bogata w żelazo – stąd właśnie pochodzi nazwa całego ośrodka, którą można przetłumaczyć jako „czerwoną wodę”. Wodorotlenki żelaza nadają jej rdzawy odcień i barwią okoliczne skały.

Nie są to typowe źródła termalne, niemniej samo Ministerstwo Turystyki Grecji uznało je w 2019 roku za naturalny zasób termalny do balneoterapii i terapii pitnej. Woda ma pomagać na układ pokarmowy i moczowy, choroby reumatyczne oraz zaburzenia układu nerwowego. Można ją pić w przeznaczonych do tego fontannach i wykąpać się w niej w specjalnie przygotowanych kamiennych nieckach. Kolejne źródła, z lodowatą wodą, wypływają ponad 500 metrów dalej, w otoczeniu ziół i dzikich kwiatów.

Embros Therme, Kos – naturalny basen termalny nad brzegiem morza

Wcześniej pisałem, że to właśnie Hipokrates z Kos uznawany jest za ojca wodolecznictwa. Wyspa Kos musiała więc znaleźć się w tym zestawieniu. Położone około 13 kilometrów od stolicy wyspy termy Embros to w praktyce niewielki naturalny basen wyrastający wprost z małej plaży. Ze szczelin przy jego krawędziach wypływa woda sięgająca nawet 80°C u samego wypływu, z drobnymi bąbelkami gazu. Wokół unosi się silny zapach zgniłych jaj – to zasługa wysokiej zawartości siarki.

W samym basenie woda ma zwykle 42-50°C, a fale morskie, przelewając się przez jego krawędź, zapewniają błogie orzeźwienie. Przed wizytą warto się odpowiednio przygotować – przede wszystkim zabrać kostium w ciemnych kolorach, bo siarka lubi zafarbować jasne materiały. Przydadzą się też wygodne buty, bo na plażę wiedzie stroma, miejscami śliska ścieżka.

Eftalou Hot Springs, Lesbos – kamienne łaźnie z wodą o temperaturze 43–46°C

Wyspa Lesbos to kolejne miejsce na mapie greckich gorących źródeł. Na całej wyspie znajduje się wiele pomniejszych basenów, w tym Lisvori ukryte w gajach oliwnych czy Polichnitos – jedne z najcieplejszych źródeł Europy, z wodą sięgającą 87,6°C. Najbardziej znane są jednak Eftalou, czyli publiczna łaźnia z XVII wieku.

Woda o temperaturze 45°C wypływa ze szczelin w skałach wulkanicznych na poziomie morza, miesza się z wodą morską i trafia wprost do naturalnych basenów. Wzdłuż wybrzeża, na odcinku kilkuset metrów, takich źródełek można naliczyć nawet kilkanaście. Eftalou wykazują przy tym najwyższą radoczynność na całej wyspie – woda ma pomagać na bóle stawów i kości oraz poprawiać krążenie.

Palea i Nea Kameni, Santorini – kąpiel w kalderze wulkanu

Czy kąpiel w rozgrzanych resztkach wulkanu brzmi nieprawdopodobnie? Wystarczy wybrać się na malowniczą wyspę Santorini, a stamtąd udać się na rejs statkiem w stronę dwóch niezwykłych wysepek. 

Pierwsza z nich to Nea Kameni. Wyłoniła się z morza podczas erupcji z lat 1707-1711. Po około 20-minutowym marszu przez wyspę, której ziemia jest wciąż ciepła w dotyku, ścieżka prowadzi do pól zastygniętej lawy. Ten księżycowy krajobraz to pozostałości wulkanu odpowiedzialnego za powstanie wielu okolicznych skrawków lądu.

Palea słynie głównie z zatoki Agios Nikolaos. Im bliżej lądu, tym woda traci swój błękit i wpada w mętny pomarańcz lub żółtozieleń. Temperatura stopniowo rośnie – bez ostrzeżenia wpływa się w ciepłe wody termalne. Za ich kolor odpowiadają żelazo, siarka, mangan i sól, a temperatura w zatoce wynosi około 30-35°C. To jedyne miejsce w zestawieniu dostępne wyłącznie od strony morza.

Therma, Ikaria – radoczynne źródła termalne na wyspie długowieczności

Ikaria to wyspa położona w pobliżu Samos. Kojarzy się przede wszystkim z mitologiczną historią, w której brawura zderza się z rozsądkiem – to właśnie tutaj Ikar podleciał za blisko słońca i runął wprost do wody. To również miejsce z listy niebieskich stref, czyli kraina długowieczności, w której wiele osób dożywa stu lat. Co jest sekretem tak sędziwego wieku? Swój udział mogą mieć tutejsze źródła termalne.

Na wyspie działa wiele publicznych łaźni i centrów SPA, a także ogólnodostępne źródła wpływające wprost do morza. Wszystkie łączy woda o wysokiej zawartości radonu – najwyższej w całej Grecji. W źródłach osiąga ona od 31 do 58°C.

Najbardziej znanym uzdrowiskiem jest miejscowość Therma, położona kilka kilometrów od Agios Kirikos. To centrum hydroterapii już od IV wieku p.n.e., a pozostałości dawnych łaźni można nadal oglądać podczas krótkiego spaceru po okolicy. Wodzie radoczynnej przypisuje się tu korzystny wpływ na dolegliwości reumatyczne, bóle stawów, nerwobóle i problemy skórne.

Który z tych greckich kurortów termalnych wybrać na swój wyjazd?

Zapach siarki w powietrzu, woda w temperaturze ciepłej wanny i chłodna fala egejska przelewająca się przez kamienną krawędź basenu – tak wygląda kąpiel, którą Grecy praktykują od trzech tysięcy lat. Jest przy tym wycieczką w głąb historii medycyny i starożytnych wierzeń, a więc szansą, by poznać Helladę od zupełnie innej strony.

Zatoka Agios Nikolaos na Palea Kameni jest dostępna wyłącznie od strony morza, a Kos i Santorini leżą po dwóch stronach Cyklad i Dodekanezu. Dlatego najwięcej źródeł zobaczysz na trasie, którą prowadzi pilot – zajrzyj do wycieczek objazdowych po Grecji.

Kąpiel termalna wymaga spokoju i nielimitowanego czasu. Dobrze sprawdza się tu formuła Grecja All Inclusive, przy której po dniu w gorącej wodzie wracasz do hotelu i nie musisz już niczego organizować.

Jeśli Twój wyjazd ma się zacząć w ciągu najbliższych ośmiu tygodni, sprawdź Grecja Last Minute – tam znajdziesz wyjazdy z najbliższymi datami wylotu.

Teraz kolej na Ciebie. Wybierz uzdrowisko, które odpowiada Twojej wersji wypoczynku, i zarezerwuj wakacje w Grecji– woda termalna płynie głęboko w niemal każdym zakątku kraju.