Neapol – atrakcje. Co warto zobaczyć w mieście u stóp Wezuwiusza?

Z czego słynie Neapol?

Wydaje się, że żadne inne włoskie miasto nie prowokuje tak żywych reakcji. To klasyczne miasto kontrastów – z jednej strony arystokratyczny przepych burbońskich pałaców i jedna z najważniejszych na świecie kolekcji antyku, z drugiej gwarne, obwieszone praniem zaułki, w których życie po prostu toczy się po swojemu. Te dwa porządki nieustannie na siebie nachodzą, wywołując specyficzne napięcie, z którego bierze się cały charakter Neapolu.

Neapol słynie też oczywiście z pizzy, bo to tutaj, w XVIII wieku, narodziła się pizza w dzisiejszej formie, a sztukę neapolitańskich pizzaiolo UNESCO wpisało w 2017 roku na listę niematerialnego dziedzictwa ludzkości. Słynie z kawy pitej na stojąco, z szopkarzy z San Gregorio Armeno, ze świętego Januarego (San Gennaro), patrona Neapolu, którego krew co roku ma się skraplać na oczach wiernych, i z Diega Maradony, którego kult w dzielnicy hiszpańskiej dawno przekroczył granicę między piłką a religią.

Nad tym wszystkim czuwa Wezuwiusz, a na horyzoncie zatoki rysuje się Capri. Mieszkańcy Neapolu podsumowują to jednym zdaniem – „Vedi Napoli e poi muori”, zobacz Neapol i umieraj. Przesada? Być może. Ale dopiero na miejscu człowiek rozumie, skąd się ona wzięła.

Centro storico – stare miasto wzdłuż Spaccanapoli

Jeśli Neapol ma jedno serce, bije ono w historycznym centrum miasta – jednym z największych i najlepiej zachowanych w Europie, rozłożonym na około 1700 hektarów, którego najcenniejszą część wpisano na listę UNESCO. Najlepszym przewodnikiem po nim jest sama Spaccanapoli, długa i prosta jak od linijki ulica, która rozcina stare miasto na pół, co widać z okolicznych wzgórz gołym okiem jako wyraźną kreskę. To pozostałość greckiej, a potem rzymskiej siatki ulic z czasów starożytnych, a więc trasa, którą chodzi się dwa i pół tysiąca lat. Wzdłuż wąskich uliczek przy każdej przecznicy czeka kościół, kaplica albo zejście do podziemi, a pomiędzy nimi warsztaty, piekarnie i stoliki kawiarni wystawione wprost na bruk.

Duomo di Napoli i kaplica św. Januarego

Katedra św. Januarego, czyli Duomo di Napoli, stoi w samym sercu historycznego centrum Neapolu i powstała pod koniec XIII wieku za panowania Andegawenów, a potem była wielokrotnie odbudowywana po trzęsieniach ziemi. To najważniejsza świątynia Neapolu, choć większość przyjezdnych przychodzi tu nie dla architektury, lecz dla relikwii świętego Januarego (San Gennaro), patrona Neapolu – ampułek z jego zakrzepłą krwią.

Trzy razy w roku, między innymi 19 września, zakrzepła krew świętego Januarego ma się na oczach wiernych upłynnić – w zjawisku, którego do dziś nie udało się jednoznacznie wyjaśnić. A kiedy do upłynnienia nie dochodzi, całe miasto wstrzymuje oddech, bo wróży to nieszczęście. W przylegającej kaplicy Tesoro di San Gennaro obejrzysz wota zbierane przez stulecia, w tym mitrę z 3326 diamentami, wartą – jak utrzymują sami Neapolitańczycy – więcej niż brytyjskie klejnoty koronne.

Cappella Sansevero i „Chrystus spowity całunem”

Niepozorna z zewnątrz kaplica Sansevero kryje jedno z najsłynniejszych dzieł sztuki na świecie – „Chrystusa spowitego całunem” dłuta Giuseppego Sanmartina z 1753 roku – arcydzieło, dla którego do Neapolu ściągają miłośnicy sztuki z całego świata, i jedną z najważniejszych atrakcji Neapolu. Leżącą postać przykrywa marmurowy całun tak cienki, że prześwituje przez niego każde żebro i każda rana, a wszystko wykuto z jednego bloku kamienia.

Efekt jest tak nieprawdopodobny, że przez wieki wierzono, jakoby zleceniodawca, książę Raimondo di Sangro – uczony, alchemik i postać owiana mrokiem – nauczył rzeźbiarza zamieniać prawdziwą tkaninę w marmur. Dokumenty z epoki nie zostawiają złudzeń, że to czysta wirtuozeria dłuta, i wolę zresztą tę wersję – mniej efektowną, za to bardziej onieśmielającą. W tej samej kaplicy stoją makabryczne machiny anatomiczne, dwa szkielety z odtworzonym co do żyłki układem krwionośnym, wokół których narosły kolejne legendy.

Gesù Nuovo i Santa Chiara

Stojące niemal naprzeciw siebie świątynie pokazują dwa różne oblicza neapolitańskiego baroku. Fasadę kościoła Gesù Nuovo pokrywają tysiące kamiennych ostrosłupów – ponura, niemal forteczna ściana, za którą kryje się wnętrze tak przeładowane złotem i marmurem, że kontrast odbiera mowę. Te kamienne kolce to zresztą pozostałość pałacu, który pod koniec XVI wieku przebudowano na kościół Gesù Nuovo.

Tuż obok rozciąga się gotyckie Santa Chiara z grobowcami andegaweńskich władców, ale prawdziwą gratką jest tu majolikowy krużganek (Chiostro Maiolicato) – osiemnastowieczny ogród, w którym nawet filary i ławy obleczono w malowane kafle z pejzażami i scenkami z życia. To kolorowa oaza ciszy parę kroków od ulicznego zgiełku. Sam kościół, zbombardowany w 1943 roku, odbudowano w bardziej surowej, średniowiecznej formie.

Bazylika San Lorenzo Maggiore i antyczne miasto pod ziemią

Z wierzchu bazylika San Lorenzo Maggiore wygląda jak jeden z wielu kościołów Neapolu. To, co naprawdę wyjątkowe, dzieje się pod posadzką. Schodzisz pod ziemię i idziesz rzymską ulicą targową sprzed dwóch tysięcy lat – z resztkami sklepów, warsztatów i magazynów antycznego Neapolis, zakonserwowanych metry pod współczesnym miastem.

Ten kryty targ, macellum, wyrósł na miejscu greckiej agory i rzymskiego forum, gdzie od stuleci skupiało się życie publiczne i handel. Zachowały się tu bruk, fundamenty kramów oraz ślady zwykłej codzienności, takie jak piekarnia, składy czy pralnia. Właściwie trafiasz do zamrożonego skrawka dawnego miasta, jedynego grecko-rzymskiego fragmentu odsłoniętego na taką skalę w centrum Neapolu. Większość tego, co tu oglądasz, archeolodzy odkopywali przez ćwierć wieku.

Na powierzchni, w gotyckim kościele i dawnym klasztorze franciszkanów, czeka druga warstwa tej historii. W krużgankach z płytami nagrobnymi w ścianach i w salach klasztornego muzeum znaleziska z wykopalisk sąsiadują z dziełami sztuki, a w samej bazylice według tradycji Boccaccio ujrzał swoją Fiammettę – do kamiennego targu z czasów rzymskich dochodzi więc jeszcze szczypta literackiej legendy.

San Gregorio Armeno – ulica szopkarzy

Wąska ulica San Gregorio Armeno to najbardziej rozpoznawalny zaułek historycznego centrum, a zarazem jego najweselszy. Przez cały rok, nie tylko przed świętami, działają tu warsztaty szopkarzy, w których obok Dzieciątka, Trzech Króli i pasterzy stoją gliniane figurki Maradony, papieża albo aktualnego premiera. To właśnie ta swoboda, z jaką sacrum miesza się tu z bieżącą polityką i popkulturą, sprawia, że nawet w zatłoczonym Neapolu z tej jednej uliczki trudno wyjść z pustymi rękami.

Szlakiem zamków i nad Zatoką Neapolitańską

Neapol nazywano niegdyś miastem siedmiu zamków, które pilnowały go niczym kamienny kordon. Kilka przetrwało i układa się dziś w nadmorską trasę – od najefektowniejszego placu w mieście, czyli Piazza del Plebiscito, przez warowne twierdze pełne legend, aż po promenadę z widokiem na całą Zatokę Neapolitańską.

Piazza del Plebiscito i Palazzo Reale

Piazza del Plebiscito to największy plac Neapolu, domknięty z jednej strony półkolistą kolumnadą bazyliki San Francesco di Paola, z drugiej fasadą pałacu – to tutaj bije publiczne i kulturalne serce miasta. Ma jednak swój sekret. Legenda głosi, że nikt z zawiązanymi oczami nie przejdzie prosto przez Piazza del Plebiscito między dwoma konnymi pomnikami królów – podobno królowa Małgorzata obiecywała w ten sposób łaskę więźniom, lecz subtelne nachylenie placu zawsze sprowadzało ich z kursu. Dziś Neapolitańczycy próbują tej sztuczki z turystami i wciąż nikomu się nie udaje, więc spróbuj sam.

Naprzeciw wznosi się Pałac Królewski, czyli Palazzo Reale di Napoli, dawna rezydencja Burbonów z XVII wieku. Z zewnątrz przypomina raczej surowy gmach urzędowy, ozdobiony jedynie posągami ośmiu władców Neapolu, ale w środku czeka przepych komnat, apartamentów królewskich i sali tronowej. Mieszczą się tu również Biblioteka Narodowa i wejście do teatru San Carlo.

Galleria Umberto I

Tuż przy teatrze w Neapolu znajduje się Galleria Umberto I – monumentalny pasaż z końca XIX wieku, przykryty ogromną kopułą ze stali i szkła, neapolitańska odpowiedź na mediolańską Galleria Vittorio Emanuele II. Zadrzyj głowę, a potem odszukaj w marmurowej posadzce swój znak zodiaku – mówią, że stanięcie na nim przynosi szczęście.

Teatro di San Carlo

Połączony z pałacem Teatro di San Carlo to jedna z najważniejszych scen Neapolu i gratka dla miłośników muzyki. Otwarty w 1737 roku, uchodzi za najstarszy nieprzerwanie działający publiczny teatr operowy na świecie – wyprzedził mediolańską La Scalę o ponad cztery dekady. Czerwień obić i złocenia widowni w kształcie podkowy robią wrażenie nawet wtedy, gdy sala jest pusta, a komponowali tu i wystawiali swoje dzieła Rossini, Donizetti i Verdi. Do Teatro di San Carlo warto wejść choćby na samo zwiedzanie wnętrza.

Castel Nuovo, czyli Maschio Angioino

Castel Nuovo, znany też jako Maschio Angioino, postawił w latach 1279-1282 Karol I Andegaweński, gdy przeniósł stolicę królestwa do Neapolu. Przez kolejne stulecia pełnił podwójną funkcję – królewskiej rezydencji i obronnej twierdzy. Pięć ciemnych baszt Castel Nuovo tym mocniej uwypukla wciśnięty między dwie z nich biały, marmurowy łuk triumfalny, wzniesiony w XV wieku na cześć wjazdu Alfonsa Aragońskiego.

W środku, w samym centrum miasta, zwiedzisz Salę Baronów i Muzeum Miejskie z dziełami sztuki od XV do XX wieku, ale najchętniej powtarzaną w Castel Nuovo historią jest tu legenda o krokodylu, który miał mieszkać w lochu i pożerać więźniów, których wciągał przez otwór wprost do morza. Spisał ją nawet Benedetto Croce, a w muzealnych magazynach do dziś leży wypchany gad, którego pochodzenia przez wieki nikt nie umiał wyjaśnić.

Castel dell'Ovo i Borgo Marinari

Castel dell'Ovo, czyli Zamek Jajeczny, to najstarszy zamek w Neapolu, wzniesiony na wysepce Megaride – dokładnie tam, gdzie Grecy założyli pierwszą osadę. Z grobli prowadzącej do Castel dell'Ovo rozciągają się wspaniałe widoki na miasto, Wezuwiusza i Zatokę Neapolitańską.

Nazwa Zamek Jajeczny bierze się z legendy, według której poeta Wergiliusz zamknął w fundamentach zamku magiczne jajo – póki pozostanie całe, Neapol będzie bezpieczny. U stóp Castel dell'Ovo, najstarszego zamku w mieście, leży Borgo Marinari, dawna osada rybacka z portem i restauracjami, w których wieczorami robi się gwarno.

Castel Sant'Elmo i wzgórze Vomero

Na wzgórzu Vomero stoi gwiaździsty Castel Sant'Elmo i to z jego murów Neapol widać w całości, od Wezuwiusza po Capri, niemal jak z lotu ptaka. Tuż obok wznosi się dawna kartuzja San Martino z kolejnym tarasem widokowym i równie wspaniałymi widokami na Zatokę Neapolitańską, a na samo wzgórze najwygodniej wjechać kolejką linową.

Podziemny Neapol – drugie miasto pod miastem

Neapol stoi na tufie – miękkiej, porowatej skale wulkanicznej, którą drążyło się równie łatwo, jak łatwo się dziś po niej stąpa – i to właśnie tej geologicznej przypadłości Neapol zawdzięcza swoją najdziwniejszą cechę. Pod tym miastem, które oglądamy z poziomu bruku, ciągnie się drugie, wykute w ciemności – pozyskiwano stąd kamień na budowę, prowadzono akwedukty i cysterny, chowano zmarłych, a w XX wieku, kiedy z nieba sypały się bomby, chroniono życie. To część Neapolu najbardziej mroczna, ale dla mnie też najbardziej wciągająca.

Napoli Sotterranea

Najpopularniejsza z podziemnych tras Neapolu, Napoli Sotterranea, schodzi około 40 metrów pod powierzchnię starego miasta i prowadzi korytarzami greckich i rzymskich akweduktów oraz cystern, które w czasie wojny zamieniono w schron przeciwlotniczy. Przez większość drogi idzie się wygodnie – szerokimi, oświetlonymi salami wykutymi w tufie. Aż trasa nagle się zwęża.

W pewnym miejscu trzeba bowiem zejść z głównego szlaku w korytarz szeroki na niespełna pół metra – dawny kanał akweduktu, którym kiedyś płynęła woda zasilająca miasto. Pokonuje się go bokiem, w niemal zupełnej ciemności, a jedynym światłem jest płomień świecy, którą dostajesz do ręki na czas przejścia (dziś bywa to świeca elektryczna, ale wrażenie zostaje to samo). Fragment ten celowo zostawiono bez oświetlenia, żeby poczuć, jak wyglądało to miejsce, zanim zeszli tu turyści: wąski, ciemny przesmyk, w którym słychać własny oddech i kapiącą gdzieś wodę. Na jego końcu czeka nagroda – rzymska cysterna wciąż wypełniona wodą, w której odbija się drżące światło świec.

Kto źle znosi ciasne, ciemne przestrzenie, może ten odcinek spokojnie pominąć – przewodnik poprowadzi go dłuższą drogą i zaczeka po drugiej stronie. A na finał całej trasy czeka jeszcze jedna niespodzianka: ukryty pod kamienicami antyczny teatr rzymski, w którym według tradycji występował sam Neron, a do którego wchodzi się przez zwykłe mieszkanie na parterze.

Galleria Borbonica

Galleria Borbonica to podziemny tunel w Neapolu, który w 1853 roku Ferdynand II Burbon kazał wykuć jako drogę ewakuacji z Palazzo Reale w stronę morza. Nigdy go nie ukończono, więc z czasem zamieniono go w wojskowy schron, a potem w miejskie składowisko. Najmocniej zapadają tu w pamięć rdzewiejące auta i motocykle, porzucone w tunelu, który miał ratować króla.

Katakumby San Gennaro

Katakumby San Gennaro (Catacombe di San Gennaro) to dwupoziomowy labirynt grobowców wykutych w tufie, sięgający II–III wieku. Zachowały się tu jedne z najstarszych chrześcijańskich wizerunków na południu Włoch, w tym najdawniejsze portrety samego patrona Neapolu. Sercem kultu stały się wtedy, gdy spoczęły tu jego szczątki – dziś przeniesione do katedry. Katakumbami opiekuje się spółdzielnia socjalna „La Paranza” – grupa młodych z ubogiej dzielnicy Sanità, którzy zamiast z niej wyjechać, postanowili odzyskać jej zapomniane podziemia. Oprowadzanie turystów dało im pracę i odmieniło całą dzielnicę.

Katakumby San Gaudioso

Mniej znane, lecz równie przejmujące katakumby San Gaudioso kryją się pod bazyliką Santa Maria della Sanità i, podobnie jak San Gennaro, opiekuje się nimi spółdzielnia „La Paranza”. Powstały wokół grobu świętego Gaudioza, północnoafrykańskiego biskupa, który w V wieku schronił się w Neapolu przed najazdem Wandalów. Najmocniej zapada tu jednak w pamięć makabryczny zwyczaj pogrzebowy z czasów nowożytnych, gdy podziemia stały się ekskluzywnym miejscem pochówku neapolitańskiej arystokracji i duchowieństwa.

Czaszki zmarłych wmurowywano w ściany, a pod nimi farbą domalowywano resztę postaci – w stroju i z atrybutami, które oddawały zawód oraz pozycję pochowanego. Efektem jest upiorny portret, w którym prawdziwa czaszka zastępuje twarz. Poprzedzał to jeszcze mroczniejszy rytuał zwany scolatura, czyli „osączanie”: ciało układano w specjalnej niszy tak, by powoli odeszły z niego płyny i dopiero oczyszczone kości grzebano.

Freski w tych katakumbach wykonał manierysta Giovanni Balducci, który zrzekł się zapłaty w zamian za przywilej spoczęcia wśród szlachty – jego czaszka tkwi w ścianie nad postacią dzierżącą pędzle i linijkę. Brzmi mrocznie i mroczne właśnie jest.

Cmentarz Fontanelle

W Neapolu znajduje się też wykuty w tufie cmentarz Fontanelle – ogromne ossuarium, w którym złożono szczątki około 40 tysięcy osób – w większości ofiar zarazy z 1656 roku i epidemii cholery z XIX wieku. Anonimowe kości uporządkował dopiero pod koniec XIX wieku miejscowy kanonik z pomocą okolicznych kobiet, układając je w równe rzędy, które piętrzą się dziś na wysokość kilku metrów. Cisza i półmrok robią tu wrażenie, którego trudno szukać gdzie indziej.

Z tym miejscem wiąże się jeden z najdziwniejszych obyczajów Neapolu – kult anime pezzentelle, czyli „biednych dusz”. To dusze zmarłych bezimiennych, pozbawionych godnego pogrzebu i uznawanych za uwięzione w czyśćcu. Wierny „adoptował” jedną czaszkę z ossuarium, czyścił ją i otaczał świecami, kwiatami i różańcem, a czasem nadawał jej imię i historię zasłyszaną we śnie. W zamian za opiekę i modlitwy oczekiwał łaski, np. zdrowia, pomyślności, a bywało, że i liczb do gry na loterii. W 1969 roku Kościół oficjalnie zakazał tej praktyki, uznając ją za zbyt bliską zabobonowi, ale w Neapolu niektóre rzeczy żyją własnym życiem – ślady kultu wciąż widać w kilku kościołach starego miasta.

Muzea Neapolu – od Pompejów po Caravaggia

Neapol to także jeden z najważniejszych adresów na mapie europejskiej sztuki i prawdziwy raj dla miłośników historii, choć wciąż pozostaje w cieniu Rzymu i Florencji. I całe szczęście, bo dzięki temu imponujące kolekcje dzieł sztuki ogląda się w Neapolu bez tłumów, które gdzie indziej potrafią odebrać całą przyjemność.

Museo Archeologico Nazionale di Napoli

Narodowe Muzeum Archeologiczne, czyli Museo Archeologico Nazionale di Napoli, należy do najważniejszych muzeów archeologicznych świata. Jego trzon to kolekcja rodziny Farnese oraz znaleziska z Pompejów i Herkulanum, a wśród nich dwa eksponaty, dla których wielu przyjeżdża tu w ogóle. Pierwszy to mozaika bitwy Aleksandra Wielkiego z Dariuszem – dwumetrowej długości arcydzieło ułożone z ponad miliona kamyków, przeniesione z podłogi Domu Fauna w Pompejach. Drugi to Byk Farnezyjski, największa rzeźba, jaka zachowała się z antyku, wykuta z jednego bloku marmuru – obok niej stoi równie sławny, napakowany muskułami Herkules Farnezyjski. Do tego dochodzi słynna kolekcja brązów z herkulańskiej Willi Papirusów, w tym tańczący „Satyr” i biegnący posąg, oraz mozaiki i freski zdjęte ze ścian zasypanych willi.

Osobny, długo zamykany na klucz Gabinetto Segreto skrywa antyczną sztukę erotyczną z Pompejów i Herkulanum, którą przez niemal dwa stulecia uznawano za zbyt nieprzyzwoitą, by pokazać ją publiczności – wstęp mieli wyłącznie dorośli mężczyźni „o pewnej moralności”.

Museo di Capodimonte

Museo di Capodimonte mieści się w dawnym pałacu Burbonów na wzgórzu nad Neapolem i posiada jedną z najważniejszych kolekcji malarstwa we Włoszech. Wiszą tu zmysłowa „Danae” Tycjana i jego przenikliwy portret papieża Pawła III, „Antea” Parmigianina – jeden z najsłynniejszych i najbardziej zagadkowych portretów manieryzmu, „Ukrzyżowanie” Masaccia oraz „Ślepcy” Pietera Bruegla, gorzka przypowieść o ślepym prowadzącym ślepych.

Największym magnesem jest jednak „Biczowanie Chrystusa” Caravaggia, jeden z trzech obrazów mistrza, jakie posiada Neapol – a ogląda się go w spokoju, bez kolejek, jakie ustawiają się do florenckich Uffizi. Do tego dochodzą apartamenty królewskie z gabinetem wyłożonym w całości porcelaną z Capodimonte oraz rozległy park z panoramą miasta.

Metro w Neapolu – stacje sztuki

W ramach projektu „Stacje Sztuki” kilkanaście stacji metra w Neapolu na liniach 1 i 6 zamieniono w podziemne galerie z pracami około stu artystów z całego świata – znaleźli się wśród nich Sol LeWitt, William Kentridge czy Michelangelo Pistoletto, a nad całością czuwał krytyk Achille Bonito Oliva.

Gwiazdą jest stacja Toledo, uznawana za jedną z najpiękniejszych stacji metra w Europie, otwarta w 2012 roku według projektu Óscara Tusquetsa Blanki. Schodzi na głębokość około 50 metrów, a jej motywem przewodnim są woda i światło. Im niżej zjeżdżasz, tym wyraźniej zmieniają się barwy ścian – od ziemistych brązów u góry po głęboki błękit przy peronach, wyłożony mozaikami w tysiącach odcieni. W sercu stacji świetlny komin „Crater de luz” przebija wszystkie poziomy aż po przeszklony sufit, a po jednej ze ścian schodzi mozaika „Naples Procession” Williama Kentridge'a.

Warto zerknąć też na sąsiednie stacje, bo każda ma własny pomysł. Università, dzieło Karima Rashida, to eksplozja fuksji i kwasowej zieleni w stylu cyfrowej epoki, z ruchomymi obrazami 3D i ścianami pokrytymi słowami, które wymyślono w ostatnim półwieczu. Dante kryje neony Josepha Kosutha z cytatem z Dantego oraz prace Pistoletta i Jannisa Kounellisa. Municipio, zaprojektowana przez portugalskich mistrzów Álvara Sizę i Eduarda Souta de Mourę, łączy nowoczesność z antykiem – podczas budowy natrafiono tu na pozostałości rzymskiego portu i wraki starożytnych statków. A stacja Museo prowadzi wprost do słynnego Muzeum Archeologicznego.

Doświadczenia jako atrakcje. Co trzeba zrobić w Neapolu?

Neapolu nie zwiedza się wyłącznie oczami. Ważna część tutejszych atrakcji rozgrywa się przy stole i na ulicy. Można sumiennie obejść wszystkie zamki i muzea, a i tak wrócić z poczuciem, że ominęło się to, co w Neapolu najważniejsze. Kilka rzeczy trzeba tu zrobić, a nie tylko obejrzeć.

Zjeść prawdziwą pizzę neapolitańską

To w Neapolu narodziła się pizza i tu wciąż smakuje inaczej niż gdziekolwiek na świecie. Prawdziwa pizza neapolitańska rządzi się ścisłymi regułami – pomidory San Marzano, mozzarella di bufala, świeża bazylia, ręcznie wyrabiane ciasto i piec opalany drewnem, rozgrzany do ponad 400 stopni. To właśnie w Neapolu w 1830 roku otworzyła się Antica Pizzeria Port'Alba, pierwsza pizzeria na świecie.

Dwie klasyczne wersje to marinara, czyli pomidory, czosnek i oregano bez sera, oraz młodsza pizza margherita z pomidorami, mozzarellą i świeżą bazylią. Tę ostatnią, według legendy, w 1889 roku przygotował Raffaele Esposito na cześć królowej Małgorzaty Sabaudzkiej, a jej barwy miały odwzorować flagę Włoch. Historycy spierają się o szczegóły, lecz jedno jest pewne – żeby zjeść najlepszą pizzę w życiu, trzeba przyjechać właśnie do Neapolu i spróbować jej z ulicy, złożonej na cztery jak portfel, czyli „a portafoglio”.

Wypić espresso i postawić caffè sospeso

Kawa to w Neapolu osobny obrzęd. Pije się ją na stojąco, przy barze, w małej filiżance i jednym haustem – nikt się tu nie rozsiada z kubkiem na godzinę, bo byłoby to wbrew lokalnej naturze.

Z tym zwyczajem wiąże się piękna neapolitańska tradycja – caffè sospeso, czyli „kawa zawieszona”. Płaci się za dwie, a wypija jedną; druga zostaje opłacona dla kogoś, kogo nie stać.

Sfogliatella, babà i słodka strona Neapolu

Po kawie wypada coś słodkiego, a w tej dziedzinie Neapol ma się czym pochwalić – wśród lokalnych przysmaków króluje sfogliatella, chrupiące ciastko z ciasta francuskiego, które rozwarstwia się na cienkie, łuszczące się płatki, z nadzieniem z ricotty i kaszy manny. Drugą legendą jest babà, nasączona rumem babka, której wynalezienie przypisuje się – co ciekawe – polskiemu królowi Stanisławowi Leszczyńskiemu. Przyjemnie pomyśleć o polskim śladzie przy neapolitańskim stoliku.

Zgubić się w Quartieri Spagnoli i znaleźć Maradonę

Dzielnica hiszpańska, czyli Quartieri Spagnoli, leży blisko centrum i powstała w XVI wieku dla stacjonujących tu hiszpańskich żołnierzy, a do dziś zachowała ciasny układ ulic skrzyżowanych pod kątem prostym, z wąskimi przecznicami. Obwieszone praniem balkony i przydrożne kapliczki dają obraz starego Neapolu w najczystszej postaci.

To także miejsce kultu Diega Maradony, piłkarza, który dał Neapolowi mistrzostwo i status niemal świętego. Na jednej ze ścian patrzy z góry jego gigantyczny mural, przy którym zawsze ktoś się modli albo zostawia kwiaty. Zgubić się w tych zaułkach i natknąć na Maradonę to jedno z ciekawszych doświadczeń.

Atrakcje w okolicach Neapolu

Neapol to dopiero początek! W promieniu kilkudziesięciu kilometrów czeka kilka miejsc z pewnością znanych miłośnikom odkrywania zagranicznych perełek – część z nich to największe atrakcje całej Kampanii, które znają nawet ci, którzy o samym Neapolu nigdy nie myśleli.

Pompeje – miasto zatrzymane w 79 roku

Pompeje to starożytne miasto zasypane popiołem podczas erupcji Wezuwiusza w 79 roku n.e. i wpisane na listę UNESCO. Warstwa pyłu zakonserwowała je tak dokładnie, że spacer po wykopaliskach przypomina wejście do rzymskiego miasta sprzed dwóch tysięcy lat.

Zobaczysz tu domy, świątynie, łaźnie i fora, a nawet gipsowe odlewy ciał ofiar, utrwalone w pozycji, w jakiej zastała ich śmierć. To miejsce ogromne i prawdziwa gratka dla miłośników historii, więc warto dać sobie czas, by naprawdę poczuć życie z czasów starożytnych. Pompeje leżą około 25 km od Neapolu.

Herkulanum – mniejsza ofiara Wezuwiusza

Herkulanum, kolejne starożytne miasto u stóp Wezuwiusza, było mniejszym i zamożniejszym sąsiadem Pompejów, a jego ruiny zachowały się jeszcze lepiej – rozgrzana fala błota zwęgliła drewno, ale ocaliła konstrukcje, łącznie z górnymi piętrami domów. Odsłonięto tu zaledwie około 4 hektarów wobec niemal 44 hektarów Pompejów, dzięki czemu zwiedza się je spokojniej. To właśnie tutaj kryje się Willa Papirusów z biblioteką blisko 1800 zwęglonych zwojów, których dziś już się nie rozwija, lecz prześwietla i odczytuje algorytmami. Herkulanum dzieli od Neapolu zaledwie kilkanaście kilometrów.

Wezuwiusz – wulkan nad Zatoką

Wezuwiusz góruje nad Neapolem zaledwie 9 km od centrum miasta i mierzy 1281 metrów n.p.m. Jego ostatnia erupcja miała miejsce w 1944 roku, a dziś nazywa się go wulkanem drzemiącym, co bynajmniej nie znaczy wygasłym – przeciwnie, przez bliskość milionowego Neapolu uchodzi za jeden z najgroźniejszych wulkanów świata.

Co istotne, to jedyny czynny wulkan w formie klasycznego stożka na kontynentalnej Europie – Etna leży na Sycylii, a sąsiadujące z Neapolem Pola Flegrejskie tworzą rozległą, równie niespokojną kalderę. Dziś stoki wulkanu chroni park narodowy, a na sam szczyt podchodzi się pieszo, by zajrzeć wprost do krateru i objąć wzrokiem całą Zatokę Neapolitańską.

Pałac Królewski w Casercie – Wersal Południa

Reggia di Caserta, oddalona o około 35 km od Neapolu, to największa rezydencja królewska świata pod względem powierzchni i jeden z nielicznych pałaców, które mogą się równać z Wersalem. Budowa pałacu rozpoczęła się w 1752 roku z woli Karola Burbona, a projekt powierzono Luigiemu Vanvitellemu.

Powstał gmach z ponad tysiącem dwustoma komnatami, monumentalną klatką schodową i parkiem, który ciągnie się przez kilka kilometrów i kończy kaskadą fontann z mitologicznymi rzeźbami. To gratka nie tylko dla miłośników historii, ale i kina – jego wnętrza tak upodobał sobie ekran, że kręcono tu między innymi pałacowe sceny do „Gwiezdnych wojen”.

Capri – wyspa w Zatoce Neapolitańskiej

Capri to jedna z najpiękniejszych wysp Zatoki Neapolitańskiej, na którą z Neapolu przeprawia się promem. Rozgłos zdobyła już w czasach starożytnych za sprawą cesarza Tyberiusza, który urządził na wyspie Capri swoją rezydencję, a w późniejszych wiekach ściągała poetów, pisarzy i malarzy.

Wyspa słynie przede wszystkim z Lazurowej Groty, do której wpływa się niską łódką, a woda świeci od spodu nierealnym, elektrycznym błękitem. Do tego dochodzą wyrastające z morza skały Faraglioni i ogrody Augusta z jednym z najsłynniejszych widoków we Włoszech.

Atrakcje Neapolu odkryjesz podczas wakacji z Rainbow!

Wieczorem, kiedy nad zatoką gaśnie słońce, a Wezuwiusz staje się czarną sylwetką na tle nieba, z otwartych okien neapolitańskich lokali niesie się zapach pizzy i gwar rozmów. Gwar, który po całym dniu zwiedzania wcale nie cichnie, tylko przenosi się na ulicę. I właśnie wtedy, w środku tego zgiełku, zapachów i ulicznego gwaru, a nie z dala od niego, zaczyna się rozumieć, o co chodzi w tym całym „Vedi Napoli e poi muori”.

Najwygodniej połączyć zwiedzanie Neapolu z resztą regionu na wycieczkach objazdowych po Kampanii, które prowadzą prosto w środek tego kontrastu – od Spaccanapoli i podziemi, przez Pałac Królewski i Muzeum Archeologiczne, aż po Pompeje i Wezuwiusza. Wszystko spięte w jeden program, z opieką polskiego pilota i bez stania w kolejkach na własną rękę.

Tym, którym mało samego Neapolu, objazd otwiera drzwi do reszty Kampanii w południowych Włoszech – do Caserty, która wielkością dorównuje Wersalowi, na wyspę Capri i nad Wybrzeże Amalfi, najsłynniejszą riwierę regionu, gdzie Positano, Amalfi i Sorrento wiszą na skałach nad turkusowym morzem.

Gdy zaś apetyt rośnie, a jeden region to dla Ciebie za mało, w ofercie Rainbow czekają całe Włochy, w tylu formach, na ile masz ochotę. Na spokojny, rodzinny wypoczynek złożą się wakacje All Inclusive, także na rozgrzanych słońcem wyspach – na Sycylii, gdzie nad barokowymi miasteczkami góruje Etna, i na Sardynii ze szmaragdowymi zatokami i plażami z białego piasku.

A tych, którzy wolą poznawać kraj w ruchu, poprowadzą wycieczki objazdowe po Włoszech – trasy spinające w jedną podróż kolejne regiony, od Toskanii i Wenecji aż po Sycylię.

Spontanicznych skuszą z kolei okazje Last Minute we Włoszech, dzięki którym do Italii można spakować się niemal z dnia na dzień.

Spaccanapoli, podziemia ze świecą w dłoni, Castel dell'Ovo, najlepsza pizza pod słońcem i Wezuwiusz nad zatoką – te i inne atrakcje Neapolu czekają. Nie zwlekaj, sprawdź oferty wakacji we Włoszech i zarezerwuj swój wyjazd już dziś!