Top 10. Najdziwniejsze zwierzęta świata, które z pewnością Cię zaskoczą!

Jak wybraliśmy nasze top 10 dziwnych zwierząt?

Zawęzić listę ewolucyjnych dziwactw do dziesięciu pozycji – brzmi prosto, dopóki się nie spróbuje. U nas zaczęło się niewinnie, od pytania „co właściwie czyni zwierzę dziwnym?”, a skończyło na dyskusji, która ciągnęła się... no, za długo.

Jedni upierali się, że nic nie przebije dziobaka – bo ma dziób jak kaczka, futro jak ssak, składa jaja i do tego jest jadowity. Inni kontrowali płaszczką, „rybą w kształcie latającego dywanu, z twarzą na brzuchu i ogonem jak bicz”. Ktoś do końca walczył o mrównika: ssaka pokrytego łuskami, bez zębów, zajadającego mrówki językiem długim jak ludzkie ramię.

Sporo czasu zajęło nam też ustalenie, kogo już nie ma sensu wpisywać. Nosacz, okapi, aksolotl, golec piaskowy – w ostatnich latach zrobiły taką karierę w internecie, że straciły element zaskoczenia. Bo czy coś może być jeszcze dziwne, skoro widział to już cały feed? Z drugiej strony kilku naprawdę osobliwych kandydatów odpadło z zupełnie innego powodu: gwiaździsty kret z różowym, gwiaździstym nosem czy krab-pająk o odnóżach dłuższych niż metr wydały się nam po prostu przerażające. Miało wyjść inspirująco, a nie tak, żeby odechciało się wychodzić z domu.

Próbowaliśmy jeszcze podejść do sprawy metodycznie i rozpisać obiektywne kryteria – wygląd, zachowanie, cykl życia. Każde z nich prowadziło jednak do innej listy. Bo co jest właściwie dziwniejsze: zwierzę, które wygląda kosmicznie, ale żyje najzwyczajniej w świecie, czy takie, które wygląda pospolicie, a zachowuje się jak przybysz z innej planety?

Ostatecznie stanęło na kompromisie. Wybraliśmy gatunki, które w świecie zwierząt wyróżniają się na trzech polach naraz: nietypowy wygląd, rzadkość i zachowanie na tyle osobliwe, że zaskakują nawet na tle innych dziwaków.

1. Samogłów – pływająca głowa oceanów

Gdyby zapytać ewolucję, jak powinna wyglądać ryba, samogłów (Mola mola) byłby ostatnią odpowiedzią, jakiej można by się spodziewać. To największa ryba kostnoszkieletowa świata – dorasta do 2,3 tony i trzech metrów – a mimo to jego ciało sprawia wrażenie, jakby jego autor stracił zapał gdzieś w połowie i po prostu odciął resztę.

Tam, gdzie u innych ryb jest ogon, samogłów ma clavus – pseudoogon powstały ze zrośniętych płetwy grzbietowej i odbytowej. To ryba wyposażona w wyjątkowo skąpy zestaw płetw, więc pływa w charakterystyczny, kołyszący sposób, napędzając się przede wszystkim bocznymi płetwami, jakby wiosłował.

Jego droga do dorosłości to jedna z najbardziej spektakularnych przemian w świecie kręgowców. Młode przypominają maleńkie, najeżone kolcami pudełeczka, by z czasem urosnąć w gigantyczne, płaskie dyski. Trudno uwierzyć, że ten sam gatunek wygląda tak inaczej na dwóch krańcach życia. To niezwykłe zwierzę pod każdym względem.

Gdzie można spotkać samogłowa?

Na spotkanie z samogłowem najlepiej wybrać się w okolice Bali i Komodo w Indonezji. Szczególnie wokół Nusa Penida, od lipca do października, gatunek ten regularnie wypływa pod powierzchnię – ustawia się wtedy do „mycia” przez wargatki i inne ryby-czyścicielki, które oczyszczają mu skórę z pasożytów. Czasem można też trafić na samogłowa dryfującego bokiem tuż przy powierzchni. Długo brano to za oznakę choroby, a chodzi o coś dużo bardziej prozaicznego: po nurkowaniu w chłodnych głębinach zwierzę wygrzewa się w słońcu, choć większość czasu spędza znacznie głębiej.

2. Narwal – jednorożec polarnych mórz

Narwal (Monodon monoceros) brzmi jak stworzenie wymyślone przez średniowiecznego skrybę – a jednak naprawdę pływa w wodach Arktyki. Ten niewielki waleń zawdzięcza sławę czemuś, czego nie uświadczysz u żadnego innego ssaka: spiralnie skręconemu kłowi, który u samców przebija górną wargę i wyrasta na nawet trzy metry. Wbrew nazwie nie jest to żaden róg, lecz lewy siekacz górny, rosnący przez całe życie zwierzęcia.

Przez lata sądzono, że kieł to broń albo narzędzie do rozbijania lodu. Najnowsze badania podpowiadają jednak coś ciekawszego. W środku kryje się około dziesięciu milionów zakończeń nerwowych – kieł działa więc jak precyzyjny narząd zmysłu, dzięki któremu narwal jest w stanie wyczuć najdrobniejsze zmiany zasolenia, temperatury i ciśnienia wody. Stanowi to jeden z najbardziej wyrafinowanych zmysłów w całym świecie zwierząt.

Gdzie można spotkać narwala?

Najlepsze widoki na narwale dają wschodnie i zachodnie wybrzeża Grenlandii – zwłaszcza fiordy Scoresby Sund i Inglefield. Trzeba jednak trafić w wąskie okno: krótkie arktyczne lato, od czerwca do sierpnia, kiedy lód częściowo puszcza, a gatunek ten ściąga w przybrzeżne fiordy. Obserwuje się je głównie z łodzi, choć miejscowym Inuitom zdarza się widywać całe stada narwali tuż przy brzegu, gdy nadchodzi przypływ.

3. Głuptak niebieskonogi – mistrz tanecznych zalotów

Wyobraź sobie ptaka, który do smokingu założył jaskrawoniebieskie kalosze – i mniej więcej wiesz, jak wygląda głuptak niebieskonogi (Sula nebouxii). Te absurdalnie kolorowe stopy nie są jednak kaprysem mody, lecz najważniejszym argumentem w jego życiu miłosnym.

Rzecz w tym, że niebieski barwnik – karotenoidy – ptak musi zdobyć z pożywienia, bo jego organizm nie potrafi go wyprodukować. Im intensywniejszy kolor, tym zdrowszy i sprawniejszy samiec, bo tylko taki jest w stanie upolować wystarczająco dużo, by nasycić stopy pigmentem. Kolor nóg to więc rodzaj CV, które samica czyta w kilka sekund.

Same zaloty to spektakl, którego nie powstydziłby się kabaret. Samiec unosi sztywno jedną niebieską stopę, potem drugą, jakby maszerował w defiladzie. Na koniec rozkłada skrzydła, gwiżdże i wycelowuje dziób prosto w niebo – cała ta choreografia mówi mniej więcej: „popatrz tylko, mam zdrowie, siłę i poczucie rytmu”.

Gdzie można spotkać głuptaka niebieskonogiego?

Królestwem głuptaków są Wyspy Galapagos. Największe kolonie lęgowe zobaczysz na North Seymour, Española i San Cristóbal – a że gatunek ten w ogóle nie boi się człowieka, można podejść do niego naprawdę blisko. Najwięcej dzieje się w okresie rozmnażania, od maja do lipca oraz od listopada do stycznia, gdy taneczne popisy sięgają szczytu, a kolonie tętnią życiem.

4. Suhak stepowy – mistrz długodystansowych wędrówek

Pierwsze, co rzuca się w oczy u suhaka stepowego (Saiga tatarica), to nos: obwisły, mięsisty, z szeroko rozstawionymi nozdrzami skierowanymi w dół, przypominający krótką trąbę. Do złudzenia przypomina maskę tlenową, którą ktoś zapomniał zdjąć – tyle że to precyzyjne narzędzie, a nie ozdoba. To jedna z najbardziej niezwykłych cech w całym świecie antylop.

W środku kryje się rozbudowany układ komór i błon śluzowych, który działa jak wbudowana klimatyzacja: zimą ogrzewa lodowate powietrze, latem je schładza, a gdy nad stepem przetacza się burza piaskowa, wyłapuje pył i piasek, zanim dotrą do płuc. Jego nos jest więc doskonale przystosowany do życia w skrajnych warunkach.

Samce mają dodatkowo półprzezroczyste, bursztynowe rogi, przez które przebija się słońce niczym przez witraż – w całym świecie antylop nie znajdziesz drugich takich. A do kompletu suhak potrafi pędzić z prędkością 70 km/h i utrzymać ją przez dłuższy czas, co stawia go w gronie najszybszych przeżuwaczy świata.

Gdzie można spotkać suhaka stepowego?

Suhaki wypatrzysz dziś już tylko w nielicznych miejscach – jednym z nich jest wschodnia Mongolia, a zwłaszcza stepy Wschodniomongolskiego Rezerwatu Stepowego i okolice rzeki Kherlen. Niegdyś gatunek ten licznie występował na rozległych stepach Azji Środkowej, dziś jednak jego zasięg mocno się skurczył. Warto celować w późną wiosnę (maj-czerwiec), gdy na świat przychodzą młode, albo w jesień (wrzesień-październik), kiedy ruszają wielkie migracje. Na obserwację najlepiej wybrać się o świcie lub o zmierzchu – to wtedy zwierzęta są najbardziej ruchliwe.

5. Dikdik – antylopa kieszonkowa z termicznym nosem

Dikdik (rodzaj Madoqua) to antylopa w wersji kieszonkowej – i nie ma w tym większej przesady. Dorosłe osobniki mierzą w kłębie zaledwie 30-40 centymetrów i ważą od trzech do sześciu kilogramów, więc to niewielkie stworzenie spokojnie zmieściłoby się w większym plecaku. Nazwę zawdzięczają dźwiękowi, który wydają w popłochu: ostremu „dik-dik” towarzyszącemu ucieczce zygzakiem, jakby po stepie skakała gumowa piłeczka.

Ale to nos jest tu prawdziwą gwiazdą – wydłużony, ruchliwy, przypominający miniaturową trąbkę. Kryje gęstą sieć naczyń krwionośnych, która pełni funkcję chłodnicy: przepływające powietrze schładza krew, a ta reguluje temperaturę całego ciała.

Dikdiki bywają też stawiane za wzór wierności. Łączą się w pary na całe życie i wspólnie strzegą niewielkich, liczących 5-12 hektarów terytoriów, które znaczą wydzieliną gruczołów przedczołowych – rozprowadzają ją po trawach i gałązkach niczym podpis na granicy działki. W momencie zagrożenia znikają w gęstwinie szybciej, niż zdążysz mrugnąć.

Gdzie można spotkać dikdika?

Dikdika najłatwiej spotkać w Kenii – w Parku Narodowym Tsavo i rezerwacie Samburu – oraz na północy Namibii, zwłaszcza w Parku Narodowym Etosha. To zwierzę płochliwe, więc szukaj go o świcie i o zmierzchu, gdy wychodzi na żer. Zwykle porusza się parami i znika w gęstwinie przy pierwszym sygnale zagrożenia. Gatunek występuje tu przez cały rok, ale pora sucha (czerwiec-październik) daje wyraźnie lepszą widoczność.

6. Uakari czerwono-biały – małpa z krwistą maską

Uakari czerwono-biały (Cacajao calvus) sprawia wrażenie małpy, która stanowczo przesadziła z opalaniem. Jej łysa, jaskrawoczerwona twarz, odcinająca się od białego futra, to jeden z najbardziej zapadających w pamięć widoków w całym świecie naczelnych.

Z oparzeniem słonecznym nie ma to jednak nic wspólnego. Skóra uakari jest po prostu pozbawiona pigmentu, a pod nią kryje się wyjątkowo gęsta sieć naczyń krwionośnych, która prześwituje intensywną czerwienią. I tu robi się ciekawie: ten kolor to informacja o kondycji. Gdy małpa choruje, twarz blednie – różowieje, czasem wpada w pomarańcz – a to skutecznie zniechęca ewentualnych partnerów.

Łysa głowa to nie koniec osobliwości. Uakari mają zaskakująco krótki ogon, co wśród małp Nowego Świata jest rzadkością. To adaptacja do życia w zalewowych lasach Amazonii: podczas gdy większość krewniaków balansuje długim ogonem, skacząc między konarami, ten gatunek przemyka przez plątaninę niższych gałęzi, w której długi ogon bardziej by przeszkadzał, niż pomagał.

Gdzie można spotkać uakari czerwono-białego?

Uakari szukaj przede wszystkim w Peru – w Rezerwacie Narodowym Pacaya-Samiria i Parku Narodowym Manu – oraz w brazylijskim Rezerwacie Mamirauá. Gatunek ten występuje w lasach zalewowych, tak zwanych várzea, gdzie żeruje w koronach drzew rosnących wzdłuż rzek. Celuj w porę suchą (czerwiec-październik): woda opada wtedy, a zwierzęta gromadzą się na mniejszym obszarze, więc szanse na obserwację rosną.

7. Trzewikodziób – ptak z butem zamiast dzioba

Trzewikodziób (Balaeniceps rex) to zwierzę, które wygląda, jakby wyszło prosto z animowanej kreskówki – jego ogromny dziób, przypominający drewniany chodak, przejmuje niemal całą sylwetkę. Nie bez powodu bywa nazywany „królem mokradeł”: dorasta do półtora metra wysokości i jest jedynym żyjącym przedstawicielem swojej rodziny. Jego wygląd zaskakuje każdego, kto widzi go po raz pierwszy.

Sam dziób to majstersztyk biomechaniki. Waży około pół kilograma i kończy się ostrym hakiem, a przy okazji służy jako instrument – uderzając górną i dolną częścią o siebie, ptak wydaje odgłos przypominający serię wystrzałów z drewnianego karabinu.

Polowanie trzewikodzioba to lekcja cierpliwości. Potrafi stać w bezruchu godzinami, a jego oczy bez przerwy śledzą taflę wody, by w ułamku sekundy zaatakować z precyzją, jakiej trudno spodziewać się po tak masywnym ptaku. Krawędzie dzioba pokrywa mikroskopijne ząbkowanie, dające pewny chwyt nawet najbardziej śliskiej zdobyczy, a na jego pokarm składają się ryby, żaby, węże wodne, a nawet młode krokodyle.

Gdzie można spotkać trzewikodzioba?

Najpewniejszy adres to Uganda – bagna Mabamba pod Kampalą oraz okolice Shoebill Island Camp w delcie Nilu. Gatunek ten wypatruje się zwykle z łodzi, sunąc przez rozległe papirusowe mokradła. Najlepiej ruszyć skoro świt, w porze suchej (grudzień-luty oraz czerwiec-sierpień), kiedy ptaki są najbardziej aktywne, a woda w bagnach opada.

8. Gawial – krokodyl z pincetą zamiast paszczy

Gawial (Gavialis gangeticus) to krokodyl, który poszedł w wąską specjalizację – dosłownie i w przenośni. Jego smukły, wydłużony pysk przypomina raczej pęsetę niż paszczę drapieżnika. Ten żywy relikt prehistorii przetrwał w niemal niezmienionej formie od stu milionów lat i potrafi dorosnąć do sześciu metrów.

Najbardziej charakterystyczną cechą samców jest bulwiaste zgrubienie na czubku pyska, zwane w hindi „ghara”, czyli „garnek”. Innych krokodyli taka ozdoba nie zdobi – u gawiala pełni rolę rezonatora. W okresie rozmnażania samiec zanurza ją częściowo i wypuszcza powietrze, wydając charakterystyczne bulgotanie, któremu towarzyszy seria bąbelków widocznych z daleka.

Wąski pysk gawiala – uzbrojony w jakieś 110 ostrych, igiełkowatych zębów – jest wprost stworzony do chwytania ryb, ale ma swoją cenę. W przeciwieństwie do innych krokodyli gawial nie zdoła powalić dużego lądowego ssaka: po prostu nie jest w stanie rozwinąć takiej siły, bo mięśnie szczęk są zbyt słabe, a delikatny pysk mógłby przy takim wysiłku pęknąć.

Gdzie można spotkać gawiala?

Dziś gatunek ten występuje już tylko w kilku ostojach. Najważniejsze z nich to północne Indie – rzeka Chambal na granicy Madhya Pradesh i Rajasthanu – oraz Nepal, zwłaszcza Park Narodowy Chitwan. Na obserwację najlepiej wybrać się skoro świt w porze suchej (październik-marzec), gdy gady wygrzewają się na piaszczystych łachach. Podpływa się do nich zwykle łodzią, bo tylko tak da się zbliżyć do tych płochliwych zwierząt na rozsądną odległość.

9. Fossa – tajemniczy drapieżnik o niepewnej tożsamości

Fossa (Cryptoprocta ferox) potrafi doprowadzić zoologów do rozpaczy. Największy drapieżnik Madagaskaru przez długie lata był klasyfikacyjną zagadką – łączy w sobie cechy kotów, łasic i mangust, przez co trudno go jednoznacznie zaszufladkować. Nic dziwnego, że ten drapieżny ssak uchodzi za jedno z najbardziej tajemniczych zwierząt na Ziemi. Większość ludzi nigdy o nim nie słyszała.

Z wyglądu przypomina wydłużonego kota albo niewielką pumę, ale genetycznie i pod względem zachowania bliżej jej do mangust. Ma muskularny, giętki tułów, krótkie, silne łapy i długi ogon, który równoważy jego ciało podczas leśnych akrobacji. Prawdziwą niespodzianką są za to stawy skokowe: obracają się o pełne 180 stopni, dzięki czemu fossa schodzi z drzewa głową w dół równie sprawnie jak wiewiórka.

Poluje i za dnia, i nocą, choć najchętniej o świcie i o zmierzchu. Szybka i zwinna, potrafi poruszać się po najcieńszych gałęziach i zaatakować z góry, zanim ofiara zdąży się zorientować.

Gdzie można spotkać fossę?

Fossa występuje wyłącznie na Madagaskarze – konkretnie w zachodniej części wyspy, gdzie rosną suche lasy liściaste. Największe szanse na spotkanie tego drapieżnika dają Rezerwat Kirindy i Park Narodowy Ankarafantsika. Najlepszy moment to wrzesień i październik, czyli sezon godowy: samce stają się wtedy śmielsze i mniej ostrożne. Na wypatrywanie warto ruszyć wczesnym rankiem albo późnym popołudniem, najlepiej w towarzystwie doświadczonego przewodnika.

10. Lesula – małpa z twarzą zamyślonego filozofa

Lesula (Cercopithecus lomamiensis) ma minę, jakby bez końca rozważała sens istnienia. Ta melancholijna, zaskakująco „ludzka” twarz w intensywnie złoto-pomarańczowej oprawie, z głębokim, zadumanym spojrzeniem, przywodzi na myśl portret renesansowego filozofa.

Największe wrażenie robi jednak nie wygląd, lecz historia jej odkrycia. Nauka natrafiła na lesulę dopiero w 2007 roku, a formalnie opisała ją w 2012 – to pierwszy nowy gatunek małpy znaleziony w Afryce od 28 lat. Brzmi jak scenariusz filmu przygodowego: badacze zobaczyli ją po raz pierwszy nie w lesie, lecz jako... oswojone zwierzę w odległej wiosce w Demokratycznej Republice Konga.

Lesule żyją w niewielkich, rodzinnych grupach liczących od 5 do 15 osobników. O świcie samce wydają charakterystyczne, głębokie „buczenie”, które niesie się daleko przez las – to sygnał, którym znaczą terytorium i porozumiewają się z sąsiednimi grupami. O zwyczajach tego gatunku wciąż niewiele wiadomo, bo pozostaje słabo zbadany.

Gdzie można spotkać lesulę?

Lesulę można spotkać w jednym jedynym miejscu na świecie: w lasach dorzecza rzeki Lomami w Demokratycznej Republice Konga. Gatunek ten występuje z dala od większych osad, na terenie trudno dostępnym – to właśnie dlatego tak długo umykał nauce. Wyprawa w te strony wymaga solidnej organizacji, doświadczonych przewodników i zgody lokalnych władz. Najlepiej ruszyć w porze suchej (grudzień-luty), gdy rzeki łatwiej przekroczyć, a leśne ścieżki są bardziej przejezdne.

Z Rainbow zobaczysz najdziwniejsze zwierzęta świata i nie tylko!

Granica między „zwyczajnym” a „niezwykłym” w przyrodzie jest cienka i bardzo umowna. To, co jednym wyda się ewolucyjnym żartem, dla innych będzie po prostu perfekcyjnym dopasowaniem do wyjątkowego środowiska. Bo w świecie zwierząt natura rzadko robi cokolwiek bez powodu – nawet jeśli efekt bywa zdumiewający.

Jedno jest pewne: spotkanie z rzadkim, dzikim zwierzęciem w jego naturalnym otoczeniu zostaje w głowie na lata. Takie chwile zmieniają perspektywę i przypominają, że jesteśmy tylko małym fragmentem znacznie większej, fascynującej układanki.

Bo prawdziwa podróż to nie samo przemieszczanie się z punktu A do punktu B, ale przekraczanie granic własnego doświadczenia. Stado narwali wynurzające się w arktycznym fiordzie, samogłów w przejrzystej wodzie u wybrzeży Indonezji, taniec godowy głuptaka na Galapagos – to widoki, które zaskakują i na nowo ustawiają nasze wyobrażenie o świecie przyrody i naszym miejscu w nim.

Sprawdź ofertę Rainbow i wyrusz z nami na spotkanie z najdziwniejszymi stworzeniami naszej planety – przyrodnicza przygoda już czeka!